• Loading...
Đảng bộ và nhân dân tỉnh Yên Bái tập trung đẩy mạnh đưa Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII vào cuộc sống
 
Hoàng Hạc Nhà văn, nhà văn hóa
Ngày xuất bản: 12/02/2018 2:45:07 SA

 Nhà văn Hà Lâm Kỳ

Nhà văn Hoàng Hạc sinh năm 1932 ở xã Bình Hanh, lớn lên, bươn trải giữa núi rừng suối nước vùng trung lưu sông Chảy, Hoàng Hạc đã tổn tại vững vàng như một ngọn đổi nhỏ, một ngọn đồi có lá và hoa, có tiếng chim hót, có khói mây làng bản hoà quyện. Ấy vậy mà chỉ sau sáu mươi sáu năm tồn tại, ngọn đồi đáng yêu ấy đã lại hoà vào đất núi Bình Hanh. Hoàng Hạc nhà văn yêu quý của chúng ta trở về với hồn quê nơi ông sinh thành - xã Bình Hanh nay là xã Xuân Lai huyện Yên Bình một ngày tháng 10 năm 1999.

Sự nghiệp văn học của Hoàng Hạc được nhân dân các dân tộc Yên Bình và giới văn học nghệ thuật Yên Bái đánh giá cao, có lẽ họ là những người hiểu hơn cả về ông, về cuộc đời sáng tác của ông. Với cả nước, ảnh hưởng tích cực của Văn chương Hoàng Hạc có lẽ chưa rộng, chưa sâu, một phần vì ông là nhà văn miền núi ít có điều kiện giao tiếp xa, nhưng phần lớn, theo tôi, sự nghiệp văn học và văn hoá của nhà văn Hoàng Hạc chưa được mấy ai để tâm tìm hiểu nghiên cứu sâu sắc để rồi “đặt” ông vào đúng vị trí các nhà văn dân tộc thiểu số Việt Nam. Dẫu sao, thời gian, thế hệ cầm bút và đồng bào các dân tộc hằng yêu mến trân trọng cuộc đời sáng tác và thành quả lao động, nghệ thuật của Hoàng Hạc sẽ khẳng định ông.

Nói đến Hoàng Hạc, trước hết nói đến sáng tác văn học. Ké Nàm (truyện vừa 1964), Hạt giống mới (truyện ký 1983), Sông gọi (tiểu thuyết 1986), Xứ lạ mường trên (tự truyện 1989) và nhiều truyện ký, bút ký, truyện ngắn khác. Ấy là những tác phẩm đã xuất bản, đã đi vào bộ danh mục sáng tác của Nhà văn Việt Nam. Những tác phẩm đó đưa về cho ông nhiều giải thưởng và tặng thưởng của giới Văn học Nghệ thuật quốc gia và của Uỷ ban nhân dân tỉnh Yên Bái.

Văn học là vậy, còn văn hoá?

Với Hoàng Hạc dường như hai khái niệm này trong cuộc đời và sự nghiệp của ông không có danh giới. Nếu góc độ chuyên ngành văn học nghệ thuật, ông có nhiều năm đứng cương vị Chủ tịch Hội VHNT, thì lĩnh vực văn hoá ông là Phó giám đốc Sở Văn hoá Thông tin. Trong sáng tác, ông có những tiểu thuyết, truyện ký, truyện ngắn, thì trong bảo tổn văn hoá ông lặm cặm đi tìm “những hạt ngọc bị lớp bụi thời gian bao phủ” (chữ dùng của đồng chí Trường Chinh), tìm rồi, ông gột rửa, lau mài làm cho nó sáng lên, đẹp mãi. Truyện ngụ ngôn của người Tày Hươu và Rùa (1961) được đưa vào sách giáo khoa lớp 6 phổ thông từ 1962 đến nay là một ví dụ tiêu biểu của sự cần mẫn sưu tầm phổ biến văn hoá dân gian ấy. Rồi trường ca Tày Khảm hải, truyện Nôm Tày Then Bách điểu và hàng chục truyện cổ, thơ Nôm khác, cho đến cả các làn điệu múa dân gian của người Cao Lan, người Dao Trắng. Sưu tầm, dịch, và khảo cứu về nó, đấy là sở thích, sở trường và thói quen lao động nghệ thuật của ông, hãy nghe ông nói về dịch truyện Nôm Tày Then Bách điểu: “Ba chúng tôi (tức là các cụ Hoàng Hạc, Nông Quốc Bình và Nông Văn Tư) chụm đầu nhau trên sàn tập trung khảo cứu những từ ngữ cổ rất khó đoán; bởi vì từ ngữ của thơ chứ không phải của văn, ở từng vùng khác nhau người xưa dùng rất hoạt. Cụ Tư dịch được ba chương thì ốm nặng rồi qua đời, cụ Bình miệt mài ngày đêm sau ba tháng phải nằm liệt giường, còn Hoàng Hạc ra công ghi chép cuối cùng cũng ốm nốt không đi viếng cụ Tư được”.

Hôm nay Then Bách điểu - tiếng hót trăm loài chim - còn đấy và cả ba người dịch truyện thơ nôm Tày đã đi xa, rất xa.

Tháng 10 năm 1983 khi đang là giáo viên dạy bộ môn văn hoá dân gian của Trường sư phạm 10 + 3 Hoàng Liên Sơn, một buổi trưa tôi lên Hội Văn nghệ xin gặp Hoàng Hạc. Chủ tịch Hội Hoàng Hạc đang bỏ mấy nắm gạo vào chiếc nồi nhỏ, vừa vo vừa thủng thẳng trả lời: - Này, cái “dân gian” ấy mà, phải xuống làng mới rõ, ở đây “tam sao thất bản” lắm! Ông nói và cười, rồi bê nồi gạo vo đặt lên bếp. Tháng 3 năm 1998 tôi có dịp sống bên cạnh ông ba ngày tại ngôi nhà sàn Xuân Lai. Ông đọc cho tôi truyện thơ Tảng pay kết chụ (trên đường tìm bạn) mà ông đã sưu tầm và dịch. Tôi lấy máy ghi âm ghi lại lời ông kể về quá trình thai nghén và viết Ké Nàm, nhưng máy kém chất lượng kêu xè xè, ông bảo: - Máy ghi âm của văn hoá không bằng máy ghi chơi của tài chính rồi. Nói đoạn ông sai đứa cháu chạy sang hàng xóm mượn máy của anh Trưởng ban tài chính xã. Lúc chia tay nhắc lại câu chuyên này ông cười cười: - Nói thế chứ, làm văn hoá nghệ thuật nó phải nghiêm túc như ăn như ngủ mới sống được.

Hoàng Hạc âm thầm làm việc làm đến “muốn ốm mà không được ốm” như ông nói vui, không bận tâm đến mình, chỉ mong để lại cho nhân dân, cho dân tộc, cho lớp người sau những gì ông tìm, ông chọn, ông viết như ông đã từng làm bấy lâu nay.

Hoàng Hạc sống và làm việc đúng với “chất” của người dân tộc, chất của người dân miền núi, ông tâm sự: “Cách mạng tháng tám đã mở mắt chắp cánh để tôi có dịp cất mình lên tham gia một cách tự nhiên vào các hoạt động của chế độ mới và cũng sáng tác thơ ca từ đấy” (trích lời tự bạch, cuốn Nhà văn Việt Nam hiện đại - NXB Hội Nhà văn 1997 trang 232). Ông tham gia kháng chiến từ năm 14 tuổi làm cán bộ thông tin, cán bộ tài chính, cán bộ tổ chức, cán bộ văn hoá văn nghệ cho đến ngày nghỉ hưu năm 1986, ông là hội viên của nhiều hội chuyên ngành và được nhận nhiều giải thưởng, ông đi ngoài tỉnh không nhiều, phần vì điều kiện kinh tế và điều kiện gia đình, những lần được dự trại sáng tác hay được gặp những nhà văn lớn đương thời ông thấy mình như người bạn nhỏ sống trong hạnh phúc văn chương. Ông thường nhắc đến kỷ niệm với Nguyễn Công Hoan, với Nông Quốc Chấn, với Nguyễn Tuân ngày các nhà văn lên Yên Bái, nhắc đến Nguyễn Minh Châu và Thu Bồn thời gian dự trại viết văn Quảng Bá năm 1964.

Ngày nhỏ Hoàng Hạc tận hưởng nguồn mạch dân ca dân vũ của làng bản Tày Sông Chảy, rồi thừa hưởng vốn phong hoá dân tộc mình, cả những trang văn tự cổ mà cha ông- một thầy “tào” sùng nghề từng hướng nghiệp cho ông. Thiên tự truyện Xứ lạ mường trên xem như một bức tranh sinh động về văn hoá Tày nhưng nó lại được thể hiện dưới loại hình tác phẩm văn học. Cái khéo của Hoàng Hạc là kết hợp hài hoà văn học và văn hoá, dùng văn học để giới thiệu cái hay cái đẹp của văn hoá dân tộc thiểu số, và là kết hợp một cách tự nhiên, giới thiệu một cách tự nhiên không cầu kỳ áp đặt. Dường như sông núi quê hương sinh ông ra để rồi ông là người tô vẽ cho sông núi ấy, làm nên giá trị văn hoá nơi “Xứ lạ mường trên” cho đời sau.

Hoàng Hạc chắc không làm thơ? Tôi chưa được đọc bài thơ nào của ông, nhưng những lúc vui buồn ông hay hát, chắc là để giãn giải một tâm trạng nào đó, Hoàng Hữu Sang chứng kiến cảnh “Hoàng Hạc ngẩn người ra một lúc rồi bất thần cất tiểrtg hát: Ơi hỡi!'Nàng nắng ơi. Tôi thấy đắng cái phận tôi lắm. Tôi thấy đắng cái thân tôi nhiều”. Trong đời Hoàng Hạc có chút buồn riêng, buồn kéo dài. Âu cũng là cái buồn cố tật của  một văn nghệ sỹ mà con cháu và người đời rồi sẽ thông cảm cho ông.

Hoàng Hạc- nhà văn dân tộc thiểu số tiêu biểu của nền văn học nước nhà. Với Yên Bái, ông là bậc thầy của các nhà văn, các tác giả địa phương. Tác phẩm của ông đã được nhà thơ Ngọc Bái và nhà văn Hoàng Hữu Sang tuyển chọn thành “Hoàng Hạc tuyển tập văn xuôi” (NXB văn hoá dân tộc năm 1997). Hãng phim Hội nhà văn kịp hoàn thành bộ phim Khát vọng Hoàng Hạc trước khi ông qua đời. Ấy là văn học, là sáng tác. Còn về phương diện văn hoá, chưa 'có điều kiện sưu tầm nghiên cứu đầy đủ vốn văn hoá dân tộc, và những gì Hoàng Hạc đã làm để đóng góp xây dựng nền văn hoá dân tộc tiên tiến đậm đà bản sắc. Công việc này chắc chắn rồi đây ngành Văn hoá Thông tin, Hội Văn học Nghệ thuật sẽ phải để tâm tới.

Nhà văn Hoàng Hạc đã đi xa. Theo phong tục cổ truyền của người Tày, con cháu họ hàng đã làm lễ đưa tiễn ông về với Mường trời, về với tổ tiên.  Giới văn nghệ Yên Bái thiếu vắng ông - người hội viên đầu tiên rất đáng kính. Trước chân dung ông, đồng nghiệp văn học nghệ thuật có mặt hôm nay, tưởng nhớ và nguyện theo bước chân văn chương, bước chân văn hóa của ông mà làm việc, mà sáng tạo vì sự nghiệp văn hóa văn nghệ tỉnh nhà.

 

                                                                                                                             H.L.K

 

 

 

 

 

 

 

Văn nghệ Yên Bái số mới

Đất và người Yên Bái qua ảnh

Thư viện video

Các cuộc thi Văn học nghệ thuật

Lượt truy cập

Visitor Counter