• Loading...
Đảng bộ và nhân dân tỉnh Yên Bái tập trung đẩy mạnh đưa Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII vào cuộc sống
 
Tranh- Ảnh không nên, không được phép lẫn lộn
Ngày xuất bản: 12/02/2018 2:24:41 SA

       GS. Lê Quốc Bảo

(Nhà nghiên cứu- phê bình Mỹ thuật)

Tranh và ảnh là hai khái niệm, hai loại hình nghệ thuật khác nhau. Không nên, không được phép lẫn lộn.

Lâu nay, không ít người khi tới xem các triển lãm mỹ thuật, triển lãm ảnh nghệ thuật cứ gộp chung làm một. Ngay một số nhà báo cũng không phân biệt được. Nhiều lần khi đi dự họp báo triển lãm mỹ thuật toàn quốc, đứng trước một bức tranh hẳn hoi, lại hỏi tôi. Ông đánh giá về bức ảnh này như thế nào? Gần đây nhất, ngày 15/3/2008 trên chương trình truyền hình Việt Nam giới thiệu tuyển tập Ảnh “Di sản văn hóa Chăm” tác giả chọn lọc chụp ảnh các công trình kiến trúc, các tác phẩm điêu khắc Chăm hẳn hoi, lời bình, lời dẫn lúc gọi là tranh, khi gọi là ảnh làm cho người xem, người nghe không biết đâu mà lần. Một sai lầm thường thấy trong giao tiếp nhất là trên các phương tiện thông tin đại chúng mỗi khi tiếp xúc với các tác phẩm tranh, ảnh.

Tranh và ảnh là hai loại hình nghệ thuật gần nhau, song quyết không phải là một. Chúng đều là nghệ thuật thị giác, nghệ thuật không gian. Dễ làm cho ta nhầm lẫn, cứ tưởng chúng tương đồng, song lại hoàn toàn khác nhau.

      1. Tranh- ảnh là nghệ thuật thị giác

- “Con mắt là cửa sổ tâm hồn”, có một vị trí đặc biệt đối với họa sĩ, nhà nhiếp ảnh. Song:

- Con mắt, tầm nhìn của nghệ sĩ nhiếp ảnh phải thông qua ống kính máy ảnh là một không gian phẳng, giới hạn bởi khuôn hình, ống kính máy ảnh.

- Con mắt, tầm nhìn của họa sĩ trực tiếp bằng mắt mình là một không gian lồi, hình cánh cung.

Đó chính là sự khác biệt giữa họa sĩ, nhà nhiếp ảnh, giữa tranh và ảnh… Đó là hai cách tiếp cận hiện thực cuộc sống của nghệ thuật hội họa và nghệ thuật nhiếp ảnh.

2. Tranh- ảnh là nghệ thuật không gian

Nghệ thuật hội họa và nghệ thuật nhiếp ảnh, đâu là nghệ thuật không gian. Không gian và thời gian là hai hình thức tồn tại của vật chất. Mọi sự vật, hiện tượng đều tồn tại trong những khuôn hình nhất định, dưới tác động của ánh sáng chúng đều nhuốm màu. Hình và màu không chỉ là cái vỏ bên ngoài sự vật hiện tượng, mà còn là cái bản chất bên trong để phân biệt được quả nọ với quả kia, cây nọ với cây kia, người này với người khác, hiện tượng này với hiện tượng khác… Hình và màu tự chúng chỉ định được chúng.

Nói một cách dễ hiểu mà súc tích. Không gian là cái nọ đặt cạnh cái kia là khoảnh khắc điển hình. Có điều khả năng dùng hình tượng nghệ thuật, nghệ sĩ và nhà nhiếp ảnh phải tạo cho được “cái thế” của muôn dân. Còn thời gian là cái nọ xếp tiếp theo cái kia là một quá trình. Khi xây dựng hình tượng nghệ thuật thường diễn ra trong một quá trình với nhiều chiều không gian và thời gian như văn học, sân khấu và điện ảnh.

Trong sáng tạo nghệ thuật! Cách chiếm lĩnh không gian khác nhau sẽ dẫn đến các loại hình, thể loại, xu hướng nghệ thuật khác nhau. Ví như nghệ thuật hội họa thường chiếm lĩnh không gian ba chiều trên mọi mặt phẳng. Nghệ thuật điêu khắc là khối không gian ba chiều. Nghệ thuật nhiếp ảnh thường chiếm lĩnh không gian ba chiều trên một mặt phẳng. Nghệ thuật trang trí thường chiếm lĩnh không gian hai chiều trên một mặt phẳng.

Song không gian hội họa có nhiều hình thức không gian gần như thật thường thấy trong các tác phẩm thời Phục Hưng. Không gian thuận mắt như thường thấy trong các bức tranh khắc dân gian Việt Nam, không gian đồng hiện như thường thấy trong tranh tường Mêhicô, tranh của các xu hướng nghệ thuật lập thể, siêu thực, biểu hiện trừu tượng trên một mặt phẳng với nhiều chất liệu khác nhau: toan, tường, lụa, giấy, vóc…

Còn không gian nhiếp ảnh, thường là một không gian gần như thật. Song không ít tác phẩm ảnh nghệ thuật sử dụng các thủ pháp ghép ảnh, chồng ảnh thêm vào và bớt đi cũng tạo được nhiều không gian; gần như thật, thuận mắt, đồng hiện trên một mặt phẳng của nhiều loại giấy ảnh.

Có điều trong xu thế sáng tác của chủ nghĩa hiện đại hôm nay, không ít họa sĩ cũng như một số nhà nhiếp ảnh đều sử dụng chất liệu tổng họp, ngôn ngữ tổng hợp. Mỗi một ngôn ngữ đều có tiếng nói riêng, mỗi một chất liệu đều có một vẻ đẹp đặc thù và luôn đòi hỏi một kỹ thuật tương ứng.

Một khi sử dụng ngôn ngữ tổng hợp, chất liệu tổng hợp trong sáng tác chẳng đơn giản chút nào, nếu không muốn nói là cực khó. Khó nhất là làm thế nào để tạo nên cái hài hòa của nhiều ngôn ngữ và chất liệu trong một tác phẩm. Làm thế nào để chúng thực sự tác động, chuyển hóa, bổ sung cho nhau tạo được một hình thức nghệ thuật mới.

Câu chuyện tranh và ảnh mà tôi đã đề cập hôm nay cũng không nằm ngoài xu thế sáng tác sử dụng ngôn ngữ tổng hợp, chất liệu tổng hợp. Cụ thể xin dẫn ra một số tranh đồ họa của họa sĩ thành danh Trịnh Bá Quát trong triển lãm cá nhân năm 2007 và họa sĩ trẻ Lê Xuân Hưng Linh có hai tác phẩm trong triển lãm Câu lạc bộ họa sĩ trẻ 2008 đều bày tại 16 Ngô Quyền, Hà Nội. Đều dùng ảnh với tư cách là một trong những phương tiện của đồ họa độc bản. Như hai tác phẩm đồ họa chân dung “Mẹ tôi”, “Thầy giáo” và nhiều tác phẩm về cổng làng và đường làng. Thêm vào hoặc bớt đi. Trong bức tranh “Mẹ tôi” anh còn sử dụng những đồng tiền âm phủ được xếp đặt trong một bố cục. Rồi phủ vải lụa, giấy lên in. Hai bức tranh đồ họa “Vọng”, “Cốt” của họa sĩ trẻ Lê Xuân Hưng Linh đều dùng ảnh với tư cách là một phương tiện. Có bức còn dùng mấy chục ảnh được đặt trong một bố cục. Rồi phủ toan với khuôn khổ lớn 1mx 0,80 lên in. Ít hay nhiều đều tạo nên hình thức nghệ thuật đồ họa mới. Một hướng đi đáng trân trọng. Đó chẳng phải đã xâm nhập vào tranh đồ họa tạo nên chất mới, hình thức mới cho nghệ thuật đồ họa độc bản.

Ngược lại hai vợ chồng nghệ sĩ Phạm Tuệ- Đan Quế thành danh một nửa thế kỷ qua. Thành công hay tên tuổi giờ đã không còn quan trọng. Hai nghệ sĩ vẫn say sưa tìm tòi, khám phá cho nghệ thuật nhiếp ảnh sử dụng kỹ thuật số trong nhiếp ảnh trong triển lãm “ảnh đồ họa” năm 2003. Thông thường tác phẩm ảnh, ảnh nghệ thuật thường in trên giấy ảnh, còn các tác phẩm trong triển lãm “ảnh đồ họa”, ảnh được in trên giấy dó, giấy Việt truyền thống. Đó chẳng phải là tranh đồ họa và ảnh nghệ thuật đều sử dụng chất liệu giấy in truyền thống. Chẳng phải chất liệu thường sử dụng trong tranh đồ họa đã xâm nhập vào ảnh nghệ thuật làm nên hình thức nghệ mới cho nghệ thuật nhiếp ảnh đó sao. Đó là hướng đi đáng trân trọng trong sáng tạo nghệ thuật.

Điều tiên quyết một khi xử lý ngôn ngữ tổng hợp, chất liệu tổng hợp. Các ngôn ngữ được sử dụng trong tác phẩm phải mất đi tính chất nguyên hình, tác động và chuyển hóa lẫn nhau tạo nên hình thức mới. Chất liệu tổng hợp cũng vậy. Song tranh phải là tranh, ảnh phải là ảnh, không được phép lẫn lộn giữa tranh và ảnh.

Một điều đơn giản mà ai cũng có thể hiểu. Tranh là vẽ, ảnh là chụp. Song để hiểu thấu đáo. Cần xác định rõ ranh giới, loại hình:

Tranh và ảnh đều là nghệ thuật thị giác. Song tầm nhìn: ảnh là một không gian phẳng, tranh là một không gian lồi. Công cụ và phương tiện khác nhau; họa sĩ cầm cọ vẽ, bôi màu. Nhà nhiếp ảnh cầm máy chụp, in tráng. Đó là hai cách tạo hình khác nhau.

Tranh và ảnh đều là nghệ thuật không gian. Đều chiếm lĩnh không gian ba chiều trên một mặt phẳng. Có điều… mặt phẳng tranh khá phong phú về chất liệu: giấy, toan, lụa, vóc… Còn mặt phẳng ảnh thường là giấy in ảnh. Hiệu quả của mặt phẳng tranh do vẽ, bôi màu tạo nên. Còn hiệu quả mặt phẳng ảnh do chụp và in tráng tạo nên. Dễ nhận thấy nhất là chất, chất liệu mặt phẳng hoàn toàn khác nhau.

Đối với nghệ sĩ cũng như công chúng yêu tranh, ảnh phải thật sự nắm vững ngôn ngữ và đặc trưng ngôn ngữ mà mình theo đuổi, chiêm ngưỡng mới mong chiếm lĩnh được cái đẹp đích thực của nghệ thuật đem lại “niềm vui mới” như cách nói của Mac cho mình và cho đời.

 

                                                                                                            L.Q.B

 

Văn nghệ Yên Bái số mới

Đất và người Yên Bái qua ảnh

Thư viện video

Các cuộc thi Văn học nghệ thuật

Lượt truy cập

Visitor Counter