• Loading...
Đảng bộ và nhân dân tỉnh Yên Bái tập trung đẩy mạnh đưa Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII vào cuộc sống
 
Vẻ đẹp đậm đà, chân chất, thuần nông trong bài thơ “Gửi em ở cuối sông Hồng” của Dương Soái
Ngày xuất bản: 01/03/2019 12:43:13 CH

Văn Duy

 

Thời gian trôi đi. Bài thơ “Gửi em ở cuối sông Hồng” của Dương Soái đã 40 tuổi. Trong những năm ấy, tôi dã nhiều lần nghe hát bài “Gửi em ở cuối sông Hồng”. Bài hát rất hay, cả về nhạc và lời. Ngày tôi có được bài thơ ấy, mà lại do chính tác giả tặng, đúng dịp chúng tôi vào thăm Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Yên Bái tháng 11 năm 2007.

Tôi nhớ nhà thơ Huy Trụ có bài lục bát “Thơ là rượu của thế gian/ Phải đâu nước lọc rót tràn mời nhau/ Cho đời nhớ được một câu/ Bạc đầu người viết chắc đâu đã thành”. (Gửi bạn làm thơ). Thơ khó thế đấy và quý thế đấy. Viết được một câu hay cho đời nhớ đã khó lắm rồi, quý lắm rồi, huống hồ một bài hay.

Tôi chưa đọc hết 56 bài thơ trong tập thơ anh tặng, nhưng chỉ một bài “Gửi em ở cuối sông Hồng” là tôi đã nhìn ra anh, từ vóc dáng đến tâm hồn và tài năng. Tôi muốn gọi anh là nhà thơ Dương Soái nhưng có lẽ không hợp với cái chất Hà Nam đồng chiêm trũng lại được cái nắng gió Hoàng Liên Sơn tôi luyện nơi anh.

Bài thơ “Gửi em ở cuối sông Hồng” của anh đẹp đậm đà, chân chất, thuần nông- cái đẹp lặn vào trong chứ không bong ra ngoài. Bài thơ như một cô gái quê lúa kín đáo, dịu dàng, tế nhị, có duyên nên có sức hút, xúc cảm kỳ lạ. Tứ thơ mới mẻ, độc đáo ư? Không. Lấy một dòng sông làm đề tài để nói nỗi niềm, tâm trạng, tình cảm, thì nhiều người đã làm. Tế Hanh có bài “Nhớ con sông quê hương” viết năm 1956; “Trở lại con sông quê hương” năm 1975; Minh Khanh có “Gửi sông La”; Nguyễn Hải Trường có bài “Qua sông Bạch Đằng chạnh nhớ Cửu Long giang”- 1959; Nguyên Hồng có “Cửu Long giang ta ơi”; Hoài Vũ thì có “Vàm cỏ đông” với những câu khá quen thuộc “Ở tận sông Hồng em có biết, quê hương anh cũng có dòng sông, anh mãi gọi với lòng tha thiết, Vàm cỏ đông ở Vàm cỏ đông…”

Lời thơ, ngôn từ, hình tượng mới mẻ, độo đáo ư? Cũng không. Lạ thế đấy. Vậy mà bài thơ cứ đẹp, cứ hay, cứ đi vào lòng người bằng cảm nhận chứ không phải bằng lí trí. Có phải vì anh sinh ra và lớn lên ở đất Hà Nam bên sông Hồng; Khi tham gia mặt trận Biên giới năm 1979 ở đất Lào Cai cũng bên sông Hồng và bây giờ về công tác ở Yên Bái cũng lại bên sông Hồng; có phải cái duyên số của anh là cả đời gắn với sông Hồng mà độc đáo thay là gắn từ thượng nguồn đến trung lưu, hạ lưu- đời anh và đời sông đã nhập làm một. Vì thế tạo cho anh cái tình vừa sâu, vừa nặng với sông Hồng. Chính cái tình ấy làm nên cái hay cái đẹp cho bài thơ.

Bài thơ có tám khổ, được trải dài theo chiều dọc sông Hồng mở ra không gian thơ rộng từ Lào Cai đến Hà Nam, từ miền núi cao đến vùng chiêm trũng của đồng bằng châu thổ.

Bốn khổ thơ đầu ngọt ngào, sâu lắng, yên bình và có chút thơ mộng. Lời thơ tự nhiên như lời kể chuyện “Anh ở Biên Cương/ Nơi con sông Hồng chảy vào đất Việt/ Tháng hai mùa này con nước/ Lắng phù sa in bóng đôi bờ.”

Có gì để nói nữa đâu. Con sông Hồng cũng chả khác các con sông khác là mấy. Thế nhưng oái oăm thay cứ trông thấy sông Hồng lại nhớ em ở quê. Mà anh lại ở thượng nguồn, nơi xuất phát của dòng sông vào đất Việt mới là tình huống độc đáo. Dòng sông thật đã thành dòng sông ảo nối tình anh và em. Vì vậy anh mới “Biết là em năm ngóng tháng chờ… Chiều chiều ra sông gánh nước”. Từ “Biết là” đã khẳng định chứ không phải đoán già đoán non gì nữa. Biết rõ cả tình em, cả việc em đang làm. Cho nên ngày ngày “anh lại xuống sông” để in bóng mình với hi vọng em nhìn thấy cho thỏa mỗi lúc em ra gánh nước.

Anh còn biết ở dưới quê, mỗi khi em nghe đài báo gió mùa Đông Bắc là “Em thương ở đầu sông, đỉnh đồi cao chiến hào anh gặp rét”. Còn anh, cũng chính những lúc ấy anh cũng nhớ, hiểu và thương em vô hạn: “Biết mùa màng đồng quê chưa cấy hết/ Tay em ngập dưới bùn, lúa có thẳng hàng không?” Hai câu thơ bật ra từ một tình yêu chân thật nên hay và cảm động. Anh ở biên cương nhưng vẫn nhớ rõ mùa vụ nơi quê nhà, vẫn hiểu hết nỗi vất vả, khó nhọc của em. Trời rét mà “tay em ngập dưới bùn” thì buốt lòng anh lắm. Tái tê thế, cây lúa làm sao mà thẳng hàng được. Cái từ “ngập” đầy sức gợi tả về chiều sâu của bùn đất và chiều sâu của giá lạnh.

Thương em nhiều lắm nhưng anh vẫn không một phút lãng quên hiện tại lúc này với nhiệm vụ “Tổ quốc trao anh lên tuyến đầu chặn giặc… Đạn lên nòng, anh giữ ngọn nguồn sông”.

Nếu bốn khổ thơ đầu trữ tình, sâu lắng và bình yên bao nhiêu, thì ba khổ thơ cuối bài thơ lại dữ dằn, quyết liệt, gay cấn bấy nhiêu, bởi quân thù tràn qua biên cương. Chúng vào đột ngột và giữ dội với thế như vũ bão: “Đạn quân thù cuồng điên bắn vào thị xã/ Xe tăng thù nghiến mặt sông yên ả/ Nhịp cầu thù chặt đứt chờ mong”. Những từ  “Cuồng điên”, “Nghiến”, “Chặt” được dùng đúng chỗ, đúng lúc nên góp phần phanh phui bộ mặt tàn bạo của kẻ thù.

Trong tình huống ấy, anh là người lính, mặc dù “Nỗi nhớ em chưa viết được đôi dòng”, anh tạm xếp lá thư tình lại để nói chuyện với quân thù bằng “Bão lửa hờn căm”, để anh “Phá căm thù”, “Xé vụn xe tăng giặc”; để “Giữa dòng sông nghìn xác thù ngã gục/ Máu giặc loang ố cả một vùng”. Những từ “Bão lửa”, “Phá” , “Xé vụn”…đối lập với các từ “Cuồng điên”, “Nghiến”, “Chặt” gợi được sức mạnh, sức chiến thắng của anh và đồng đội anh.

Sau cuộc chiến, bình yên đã trở lại. 4 câu thơ kết dịu đi. Hình ảnh sông Hồng lại hiện lên qua ba lần nhắc lại. Song dòng sông lúc này có khác. Cái khúc ấy nằm ở cụm từ “Ngầu lên sắc đỏ”. Ta hiểu dòng sông Hồng lúc này có cả phù sa đỏ và máu quân thù được quấy trộn vào nhau. Dòng sông không còn “Lắng phù sa in bóng đôi bờ” trong xanh như lúc đầu. Nhưng ý nghĩa lại rằng ở “Sắc đỏ” ấy. Đó chính là chiến công anh, là tình thương của ảnh gửi về cho em- suy rộng ra của tiền tuyến gửi về hậu phương.

Với bài “Gửi em ở cuối sông Hồng”, Dương Soái đã lồng ghép, đã cài đặt vào đây bao nhiêu mạng nghĩa: tình yêu giữa người lính biên cương với người vợ quê nhà; tình yêu tiền tuyến với hậu phương; giữa miền núi cao với đồng bằng; giữa chiến đấu với sản xuất… Tất cả đều sâu lắng, dung dị, trong trẻo và mãi mãi chảy vững bền như dòng sông Hồng vĩnh cửu.

 

V.D

 

Văn nghệ Yên Bái số mới

Đất và người Yên Bái qua ảnh

Thư viện video

Các cuộc thi Văn học nghệ thuật

Lượt truy cập

Visitor Counter