• Loading...
Đảng bộ và nhân dân tỉnh Yên Bái tập trung đẩy mạnh đưa Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII vào cuộc sống
 
Tranh tượng chân dung Lê Ngọc Bích - 50 năm và những cách nhìn
Ngày xuất bản: 03/01/2017 3:13:58 SA

 

TRẦN HỮU CHẤT - 2001. Sơn mài. 62x89cm 

Trong nghệ thuật tạo hình, có thể nói, chân dung là thể loại khó bậc nhất. Ngay cả Matisse, người đã từng vẽ nhiều bức chân dung kiệt tác, cũng không có tên trong số các bậc thầy về vẽ chân dung được thừa nhận. Kể từ thời kỳ hiện đại, khi đã có sự gia nhập của nhiếp ảnh, thì khái niệm “chân dung” chỉ còn mang ý nghĩa phiếm chỉ. Nó có thể bao trùm lên mọi hình thái, mọi phong cách nghệ thuật, từ cổ điển, lãng mạn, hiện thực, ấn tượng, dã thú, biểu hiện, lập thể, siêu thực, cho đến tận Pop Art, Art Now hoặc Nghệ thuật Đương đại...

Ở nước ta, biệt tài vẽ chân dung của các họa sĩ như Nguyễn Gia Trí, Nguyễn Sáng, Bùi Xuân Phái cũng đã mở ra trong nghệ thuật vẽ chân dung những con đường có vẻ gì rất riêng của Việt Nam.

Qua hơn 150 bức chân dung bà Lê Ngọc Bích, có thể nói, chúng ta đã được gặp lại nhiều phong cách, nhiều bút pháp của nhiều tác giả có tên tuổi xưa nay. Và điều thú vị ở đây chính là, trong mối tương quan đã được hình thành từ một tập hợp các tác phẩm sáng tác chung về cùng một đề tài, một người mẫu như vậy, mà các phong cách, bút pháp ấy lại càng có vẻ trở nên riêng biệt và nổi bật hơn.

 

THỌ VÂN - 1989. Ký họa bút sắt. 31x22cm

Về các họa sĩ Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, có tranh phấn màu của Hoàng Lập Ngôn đã đưa người mẫu Lê Ngọc Bích phiêu du vào cõi mộng. Phan Kế An bộc lộ sở trường vốn có của ông qua mấy nét phấn “đồ họa” trắng trên một mặt nền tối sẫm. Mai Văn Hiến thì bao giờ cũng như bao giờ, vẽ sơn dầu thảnh thơi như vẽ bột màu, với một cái nhìn ngẫu nhiên mà hóm hỉnh. Bằng trực giác, Nguyễn Đình Phúc đã thâu tóm được những cảm xúc chơi vơi. Một Trần Duy tinh luyện đậm nhạt trên nền lụa, ẩn hiện qua vô vàn nét bút tinh vi.

Mở đầu cho loạt tranh của các họa sĩ Khóa kháng chiến, là những nét “ký họa” sơn dầu chắc chắn của Trọng Kiệm. Lưu Công Nhân thì đã khéo đưa cái khí chất của người mẫu vào một “mẫu thức” chung mang tên “Lưu Công Nhân”, hào hoa mà sâu lắng. Các tranh của Linh Chi giống như những phân cảnh bình dị về cuộc sống thường ngày của nhân vật, trong khi Lê Huy Hòa nâng nhân vật thành những biểu tượng lễ nghi. Một Mai Long lý tưởng hóa người mẫu qua cái óng chuốt của phấn màu. Lê Lam, Hồ Quảng giữ truyền thống bằng hình họa “hàn lâm”, được làm vợi đi bằng những vệt bút lấp lánh.

 

TRẦN KHÁNH CHƯƠNG - 1967. Bột màu. 42x51cm

Và, phong cách biểu hiện trừu tượng của Trần Lưu Hậu, cuối cùng, cũng đã kết thúc mọi định kiến về thế hệ ông, bằng một biểu đồ đường nét. Người mẫu, ở đây, có lẽ chỉ còn là cái cớ để tác giả tung ra những cú giật bút mãnh liệt, theo xung tần của một sự sung mãn nội tâm.

Phát triển đậm nhạt trên cơ sở hình họa nét, Nguyễn Bích có một lối vẽ lụa huyền ảo rất riêng...

Thế hệ kế tiếp, kể từ Khóa Tô Ngọc Vân, có Văn Đa, Hoàng Công Luận, Bùi Quang Ngọc, Đỗ Hữu Huề, Trọng Cát, Vũ Giáng Hương, Đinh Trọng Khang, Huy Oánh, Ngọc Thọ, Trần Hữu Chất, cho đến Nguyễn Văn Chung, Nguyệt Nga - kế thừa phong cách ấn tượng và hậu ấn tượng, sử dụng “phác-tuya” truyền thống để gắn người mẫu vào nền, vào bối cảnh, tạo ra sự sinh động của thế, dáng, cái linh động của khuôn mặt, một phong cách “cổ điển mềm” dễ đi vào lòng người xem.

Thanh Châu, giống như Lê Lam, đi vào thuật khắc họa “hàn lâm”. Thọ Vân với mấy nét cô đúc mà bay bướm. Kim Thái, Lê Công Thành đi tìm những nguyên lý tối ưu, dung hòa hình hình học với hình sinh học, làm toát ra vẻ thanh thản của tính vĩnh cửu. Bằng lý tính mạnh mẽ, Kim Bạch đã khái quát người mẫu sừng sững như một pho tượng tạc từ đá cứng.

 

NGUYỄN BÍCH - 1996. Lụa. 90x60cm

Trần Tuy đưa nhân vật vào một không gian hồi tưởng đầy âm vang. Phương Thảo, phong cách mộng mơ, Phạm Viết Hồng Lam ghi cảm xúc trước người mẫu bằng một đồng bộ hình màu trang trí. Hồ Minh Quân diễn hình như hình kỷ hà, với những ánh pha-lê. Lan Hương vẽ sơn dầu bằng hiệu quả thuốc nước. Bao giờ cũng rất dễ nhận ra một người, Nghiêm Xuân Bình, khi ông thả trí tưởng tượng hồn nhiên mà tiến tới siêu hình, một “bậc thầy dân gian đương đại”.

An Chương đổi mới từ những nghiên cứu về Pop-Art, người mẫu, ở đây, đã trở thành một kiểu mẫu hiện đại của người thành phố.

Lê Tuyết cân bằng, chững chạc vượt qua những thử thách của thể loại chân dung, nhân vật hiện ra sâu sắc mà giản dị. Ngân Chài ngọt ngào, với đôi mắt trong trẻo, nhân hậu. Phạm Luận nhấn mạnh tính đương đại thị dân. Đặng Thu Hương, Mai San, Đỗ Thị Ninh, Vũ Dũng, Phạm Khải Hồng lấy tinh thần ở cái nhanh, cái mạnh, cái hoạt của nét bút.

Sắc gọn, dứt khoát, Lê Trí Dũng tung hứng bằng điệu thức của nét. Uyên Huy lồng hình thực vào không gian hư ảo trừu tượng. Đào Hùng phân tích trạng thái tâm lý, Ngô Đồng theo lối cắt dán. Nguyễn Văn Nghị làm dịu đi các yếu tố cường điệu của hội họa biểu hiện. Đạt tới độ chín nghề nghiệp, Lê Anh Vân đẩy hình tượng lên thang bậc của sự uy nghi.

 

LÊ ANH VÂN - 2016. Sơn dầu. 90x70cm

Trịnh Thái, Lê Đại Chúc, Nguyễn Xuân Thảo, Nguyễn Tuấn Vinh, bằng một lối vẽ “thủy mặc đương đại”, làm gợi nhớ tới Lưu Công Nhân. Nguyễn Xuân Thủy, Thọ Tường chắc chắn về thể chất. Tương phản sáng tối đã tạo ra cái lấp lánh, ẩn hiện trong tranh Lê Ngọc Hân. Nguyễn Thị Hiền, sang trọng, đài các...

Nguyễn Vinh, Đỗ Sơn lấy cảm hứng từ văn hóa cổ dân tộc, cố tình mộc mạc bằng hình họa phong cách hóa. Văn Thơ phát triển bố cục hết sức tự nhiên theo cảm hứng. Vẫn một phong cách quen thuộc, Đỗ Mạnh Cương cực kỳ phong phú về họa tiết, tạo hình ảnh huy hoàng như nhìn qua kính vạn hoa. Một thi sĩ của phái siêu thực, Nguyễn Hồng Hưng, với một màu trắng ám ảnh tưởng như vô tận.

Lê Xuân Chiểu, Vi Quốc Hiệp nhẹ nhàng trên tranh giấy. Nét bút rung rinh, Hoàng Hồng Cẩm tìm lại cách chuyển tinh thần và cảm xúc bằng màu, tạo ra một không gian mênh mông, thầm lặng, giàu chất tâm tình. Đặng Xuân Hòa vẽ sơn dầu như cắt dán. Lê Quảng Hà tiếp cận “hình thái học tâm lý”, đưa người mẫu vào thế giới của sự hoài nghi, những câu hỏi về bản thể, trong khi Đỗ Hoàng Tường dung hòa cái đó với nhu cầu thể hiện chân xác cá tính nhân vật. Võ Thủ Đức dùng sơn dầu đắp thành hình tượng theo lối biểu hiện

 

LÊ NGUYÊN - 2016. Sơn dầu. 148x85cm

Hứa Thanh Bình hòa nhân vật vào nền, tạo ra một thực thể gây ấn tượng khó kiểm soát bằng lý trí. Phạm Hà Hải lạ hóa một hình họa mô phỏng, bằng sơn dầu chỉ với đen và trắng. Từ chối thể chất và trọng lực, Nguyễn Thị Tâm gây cảm giác mong manh, chơi vơi trong cái nguyên sơ của sự sống.

Lê Nguyên, Dương Hải hoặc Đoàn Hồng phô diễn kỹ năng tả thực, trịnh trọng gây ảo giác lung linh. Trần Quang Thái đơn giản, trực tiếp... Một số họa sĩ nước ngoài như Ben (Singapore), Xing Jan Qin (Trung Quốc) cũng đem đến những phong vị lạ, khi biểu hiện tính địa phương, khi biểu hiện tính quốc tế.

Về điêu khắc, Trần Thị Hồng cô gọn chân dung nhân vật vào một khối ngang, tự tại an nhiên trên bề mặt đỡ. Pha trộn tượng tròn với phù điêu, Phan Gia Hương gây cảm giác như đang đục sâu vào mặt cắt của một khối hình quả trứng, tìm cái nhìn từ bên trong.

Bằng phong cách “phồn thực” quen thuộc, Lê Đình Quỳ chắc chắn, hàn lâm một cách tự nhiên. Dương Đăng Cẩn, qua phù điêu, gây hiệu quả bồng bềnh, một sự lan tỏa của tâm hồn. Khối của Phú Cường lấp lánh ánh sáng, mềm mà khúc chiết.

Riêng Lê Liên, bằng chất liệu đồng nhưng ông vẫn tạo ra được sự liên tưởng tới cái mộc mạc của gỗ, trang trọng mà bình dị, một “nghịch lý” rất Lê Liên.

 

TRẦN THỊ HỒNG - 1993. Samos. H = 25cm

Người nhắc đến sau cùng, họa sĩ Trần Khánh Chương, phu quân của bà Lê Ngọc Bích. Nếu nói về "tính bền bỉ" thì Trần Khánh Chương quả là một trường hợp hiếm có. Ông đã vẽ chân dung người bạn đời của mình trong suốt hơn 50 năm qua, bằng nhiều phong cách, nhiều bút pháp, vừa có định kiến vừa không, rất linh hoạt, chỉ cốt phù hợp với từng trạng thái cảm xúc.

Không chỉ là một họa sĩ, Trần Khánh Chương còn là một nhà nghiên cứu, một nhà sưu tập có tính hệ thống. Ông cũng là người có mối quan hệ hết sức rộng rãi trong giới nghệ sĩ. Sở thích sưu tập của ông đã truyền sang cho vợ mình, một trong những lý do để có được hơn 150 bức chân dung như vậy.

Bản thân số lượng các tác phẩm đã là một con số độc đáo. Sự đa dạng, như đã nói, về chất lượng, cũng chính là một yếu tố độc đáo khác của bộ “Tranh tượng chân dung Lê Ngọc Bích”. Các nhà sử học, đặc biệt các nhà nghiên cứu phong cách học nghệ thuật có thể xem đây là một nguồn tư liệu quý để nghiên cứu tiến trình phát triển của nền nghệ thuật tạo hình Việt Nam nói chung, đặc biệt về nghệ thuật sáng tạo chân dung nói riêng.

Q.V

 

Văn nghệ Yên Bái số mới

Đất và người Yên Bái qua ảnh

Thư viện video

Các cuộc thi Văn học nghệ thuật

Lượt truy cập

Visitor Counter