• Loading...
Đảng bộ và nhân dân tỉnh Yên Bái tập trung đẩy mạnh đưa Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII vào cuộc sống
 
Mường Lò- tiếng Khắp ngày xuân
Ngày xuất bản: 11/05/2016 8:23:34 SA


 

                                 Trần Cao Đàm

                             (Sưu tầm)

 

Khắp Thái đã nổi tiếng, thành bản sắc văn hóa một vùng đất. Người Thái Mường Lò yêu thích khắp, có thể khắp mọi lúc mọi nơi. Những lần đi lên rừng lấy củi, leo dốc hụt hơi, mồ hôi nhễ nhại, tôi vẫn nghe tiếng khắp. Từ lúc còn trẻ con, nam nữ Thái đã học khắp, yêu tiếng khắp. Lớn lên càng gắn bó, cần đến tiếng khắp. Khi trai gái muốn làm quen nhau, thường bắt đầu từ tiếng khắp. Khắp để mở, để gửi tấm lòng mình. Qua lời tiếng khắp mà hiểu, mà đồng cảm, rồi có tình ý với  nhau.

Người Thái khắp trong sinh hoạt thường ngày, trai gái gặp nhau thì khắp giao duyên, khi nhà có cỗ có tiệc cũng khắp. Đặc biệt vào dịp bản mường có hội, hoặc vào ngày Tết càng không thể thiếu tiếng khắp. Ngày mồng một Tết, đến nhà thăm chúc nhau, mới lên khỏi cầu thang, người Thái đã cất tiếng khắp chúc chủ nhà. Rồi chủ nhà khắp tiếp đón, mời chào vào nhà, chúc nhau chén rượu đầu năm, lại khắp tiếp. Khi khắp, người Thái thường phân chia thành hai bên. Bên này khắp trước, bên kia khắp đối đáp lại, có khi kéo cả buổi, cả ngày. Mới gặp nhau thì người khắp ướm hỏi, bên khắp đối đáp lại. Khi đã hiểu, đã thân tình, họ có thể khắp cạnh khóe, trêu chọc nhau. Tiếng khắp kéo dài trong men rượu, vui hơn, họ khắp trong sự "tiếp đuôi" hưởng ứng của những người xung quanh hòa theo, trong tiếng hò reo, tiếng vỗ tay cổ vũ. Trong bữa rượu ngày Tết, không phân biệt tuổi tác, người giàu, người có chức quyền, hay người nghèo khó, ai cũng có thể cùng khắp, càng đông người tham gia càng vui.

Xưa kia, theo lịch Thái, Tết vào tháng 7 âm lịch, cũng từ ngày mồng 1. Chẳng biết từ bao giờ, nay chỉ còn thấy đồng bào ăn Tết vào dịp Nguyên Đán, cùng chung với cộng đồng dân tộc Việt Nam. Dù vậy, đồng bào Thái vẫn giữ tiếng khắp theo truyền thống. Nội dung khắp của đồng bào Thái thì phong phú. Khắp về đời sống làm ăn; khắp về bản mường, núi rừng quê hương; khắp theo các tác phẩm lịch sử từ bao đời truyền lại; cả khắp những câu vừa nghĩ, ứng tác ra. Riêng về nội dung khắp từ các tác phẩm lịch sử của đồng bào Thái đã nhiều, tác phẩm nào cũng dài, có thể khắp theo từng đoạn, từng phần. Trong đó tiêu biểu nhất có "Xống chụ xon xao" (tiễn dặn người yêu), "Tản chụ xiết xương" (trò chuyện với bạn tình), "Tản chụ xống xương" (tâm tình tiếc thương)… Điều đặc biệt "Tản chụ xiết xương" là khắp trò chuyện với bạn tình, nhưng trò chuyện theo cách bóng gió, cạnh khóe. Đây là tiếng khắp khá độc đáo.

Vào sáng mồng 1 Tết Nguyên Đán, đồng bào Thái thường ở nhà, lo việc cúng lễ tổ tiên. Đến giữa buổi sáng mồng 1 Tết (Sai ón), mọi nhà mới đi chúc Tết nhà nhau. Đến nhà ai, khi lên khỏi cầu thang thì đứng giữa đầu hồi (hoòng hoóng), đặt chéo tay trước bụng, khắp chúc chủ nhà. Chẳng hạn có bài chúc thế này: "Tay chân vững vàng/ Bắp chân săn, đầu gối chắc/ Làm cái gì cũng có/ Lo cái gì cũng xong/.". Sau đó là chúc cả nhà được dân bản quý trọng: "Nói với trẻ, trẻ lắng tai  nghe/ Nói với già, già tin cái lời/ Nói với người, chín tầng trăm lớp người người đều nghe.". Bài chúc khá dài, chúc với nhiều nội dung khác nhau. Nào chúc gia đình sum vầy, hạnh phúc. Chúc nhà cửa vườn ruộng theo kịp mọi người; chúc làm ra nhiều lúa gạo; chúc chăn nuôi có bò đầy bờ phai, trâu tắm đầy khúc ngòi; chúc trồng bông, nuôi tằm được nhiều, dệt ra vải đẹp, ngón tay em khéo dệt. Sau cùng là lời chúc tình nghĩa, những lời văn hoa nhưng rất khiêm tốn: "Lời như cây cổ thụ cành lá sum suê/ Lời chúc mới hái được ba lá đầu ngọn/ Chưa nói hết cội hết cành/ Đây là lòng thành, mong gia đình nhận cho…". Đón mừng khách, gia chủ khấn chúc lại, mời vào nhà, mời chén rượu đầu xuân. Quả là một nét đẹp văn hóa đáng được trân trọng giữ gìn.

Đáng tiếc, gần đây một số thanh niên trẻ mang danh "đổi mới", không học chữ Thái, không biết khắp, có thể làm mai một tiếng khắp. Khắp Thái là tinh hoa, đã đẹp đã tốt, lại mang bản sắc của mình, tự hào lắm, sao có thể bỏ.

 

                                                                                                                         Trần Cao Đàm

                                                                                                                (Sưu tầm)

 

Văn nghệ Yên Bái số mới

Đất và người Yên Bái qua ảnh

Thư viện video

Các cuộc thi Văn học nghệ thuật

Lượt truy cập

Visitor Counter