• Loading...
Đảng bộ và nhân dân tỉnh Yên Bái tập trung đẩy mạnh đưa Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII vào cuộc sống
 
Phong tục đón Tết của người Thái đen ở Mường Lò
Ngày xuất bản: 16/03/2018 3:13:39 SA

ThS. Hoàng Thị Vân Mai

   Với hơn 90% dân số sống tập trung ở khu vực cánh đồng Mường Lò, tỉnh Yên Bái, người Thái đen hiện vẫn giữ gìn những nét văn hóa truyền thống của mình, trong đó phải kể đến những phong tục độc đáo trong đón Tết của người dân nơi đây.

   Cũng giống như người Kinh trên mọi miền Tổ quốc, người Thái đen đón Tết truyền thống vào dịp Tết Nguyên Đán. Tuy nhiên, phong tục đón năm mới của người Thái có nhiều điểm độc đáo và những nét thú vị riêng.

   Thời gian bắt đầu chuẩn bị đón Tết được tính từ 25 tháng Chạp (người Thái đen không có phong tục cúng ông Công, ông Táo vào ngày 23 tháng Chạp như người Kinh), nhưng các hoạt động dọn dẹp, lau chùi nhà cửa, tu sửa các ban thờ tổ tiên (colo hoong); thờ thổ công; nhà thờ họ ngoại (hươn sờ ải tà êm na) ở góc vườn đã được diễn ra từ ngày 27, 28 Tết. Họ dọn dẹp, lau chùi, mua hoa, tranh ảnh, ấm chén mới để vào các ban thờ với ý nghĩa trang trọng nhất. Những công việc này thường do người đàn ông trong gia đình đảm nhiệm. Ngày 28 Tết, các gia đình thường mổ lợn; chuẩn bị gạo nếp, rửa lá dong để chuẩn bị gói bánh chưng. Ngày 29 Tết, thông thường vào các buổi chiều, các gia đình tập trung để cùng nhau gói bánh chưng sáng 30 Tết sẽ luộc bánh. Công việc này khiến mọi người quây quần bên nhau để cùng trông bánh. Đến chiều, khi vớt bánh xong, cả gia đình sẽ cùng ăn bữa cơm chiều 30 Tết. Đây là bữa cơm tiễn năm cũ nên các món ăn của bữa cơm này, cả gia đình sẽ cố gắng ăn hết, nếu không ăn hết cũng đem bỏ đi, chứ không ăn lại vào sáng ngày mồng 1 Tết. Người Thái gọi là “phá xúi- đuổi hết xui xẻo năm cũ”- họ thường mổ một con vịt để ăn phá xúi- mong năm mới không gặp điều xui xẻo, không may mắn. Cũng sau bữa cơm chiều 30, những người đàn ông sẽ đi đốt rơm để lấy tro mới thay tro cũ trong bát hương trên các ban thờ thần linh, tổ tiên và họ ngoại. Những người phụ nữ sẽ tập trung lấy lá thơm như lá sả, hương nhu, lá nhãn, hoa mận, hoa cải, hoa rau mùi, hoa bưởi để đun một nồi nước lá gội đầu và tắm rửa cho cả nhà. Quần áo, chăn màn cũng sẽ được tập trung giặt giũ, phơi khô từ những ngày trước, nếu đến sáng mùng 1 Tết, chúng vẫn chưa khô, sẽ chỉ được phơi ở trong nhà mà không đem phơi ra ngoài.

   Người Thái đen ở Mường Lò gọi hồn ông bà, tổ tiên về ăn Tết vào chiều ngày 30 và sắp hết những thứ đồ lễ mới lên các ban thờ với ý nghĩa ông bà tổ tiên, thần linh cũng được đón Tết năm mới bằng những thứ mới và tốt nhất.

   Đúng 12 giờ đêm 30 Tết hay còn gọi là đêm Giao thừa, người già trong gia đình sẽ đi lấy nước mới ở đầu nguồn (giếng hoặc nước lần), khi đi lấy nước sẽ để một đồng tiền ở đó với ý nghĩa mong mọi người may mắn. Nước mới này về sẽ dành để đun trà dâng lên tổ tiên, thần linh và họ ngoại đầu tiên. Nhiều người còn giữ phong tục đong đếm lượng nước với ý nghĩa nước nặng hơn thì năm đó gia chủ sẽ làm ăn tốt hơn năm cũ. Cũng từ chiều 30 cho đến đêm Giao thừa, các ban thờ sẽ được thắp hương liên tục với mong muốn tổ tiên, thần linh đều chứng kiến giờ phút chia tay năm cũ và đón những phút giây của năm mới.

   Sáng tinh mơ ngày mùng 1 (khoảng 3- 4 giờ sáng), nam nữ thanh niên sẽ đi lấy nước với ý nghĩa “lấy nước trước rồng”- lấy nước trước con rồng để sẽ xinh đẹp hơn, tài giỏi hơn và may mắn hơn trong năm mới. Khi đến lấy nước sớm, họ sẽ nhặt được tiền từ người già đã lấy nước đêm 30 với một sự vui sướng cho sự may mắn của cả năm.

   Cũng trong ngày này, người Thái đen cũng kiêng không đến nhà nhau chơi, nhiều gia đình còn lấy rào che cổng hoặc đóng cổng với mong muốn chỉ đón nhận điều may mắn vào nhà mình. Hiện nay, phong tục này đã ít nhiều thay đổi nhưng cũng chỉ trẻ con các gia đình có thể sang nhà nhau chơi. Người Thái quan niệm không sang nhà người khác chơi để lộc nhà mình không sang nhà khác cũng như sợ gia đình người khác làm ăn không được thì đổ tại mình. Tuy vậy, họ không có tục xông nhà cũng như không nhờ người đến xông nhà mình trong ngày mùng 1 Tết.

   Ngày mùng 1 Tết, các gia đình chủ yếu quây quần bên nhau, chúc nhau sức khỏe, niềm vui và may mắn trong năm mới. Các bữa ăn ngày này sẽ là những món ăn mới nấu chứ không ăn đồ ăn cũ từ ngày 30 Tết. Đặc biệt, ngày mùng 2 Tết, khi gia đình nấu cơm cúng tổ tiên, thần linh và họ ngoại xong, người già (ông bà, bố mẹ) sẽ ngồi để con cháu xếp thành hàng, lần lượt lạy ông bà, bố mẹ và mừng tuổi cho ông bà, bố mẹ với mong muốn thật nhiều sức khỏe sẽ đến với họ. Khi đó, ông bà, bố mẹ sẽ mừng tuổi cho các con, cháu của mình. Khi có người đến chơi hoặc sang nhà người khác chơi, người già, trẻ nhỏ sẽ được mừng tuổi, số tiền mừng tuổi thường là 5 đến 10 nghìn đồng. Người Thái đen không mừng tuổi vào mùng 1 để tránh cho trẻ con cầm tiền đi mua bán gì đó trong ngày mùng 1 vì như thế sẽ kém đi phần may mắn trong năm mới.

   Một trong những điều kiêng kỵ trong những ngày Tết ở các gia đình người Thái đen là tuyệt nhiên không có lời mắng, lời nói quá đà gây xích mích hay đánh nhau. Họ cũng kiêng không được cốc đầu trẻ con vì sợ hồn vía bay đi và kiêng quét nhà trước bữa ăn cơm trưa ngày mùng 1. Với những người say rượu, hay nói to tiếng, gia chủ thường khéo léo không cho họ lên trên nhà (nhà sàn) để tránh mang đến xui xẻo cho gia đình mình trong năm mới.

   Một trong những nét truyền thống rất riêng khi đến thăm các gia đình người Thái đen vào ngày Tết là các bữa cơm ngày Tết. Ngoài hai loại bánh chưng: Bánh chưng gói bằng gạo nếp, nhân đỗ thịt và bánh chưng đen (gói bằng than cây núc nác giã và lọc cho mịn, ngâm với gạo nếp và hoa vừng đen), mâm cỗ Tết không thể thiếu món thịt lợn xiên nướng (nhứa mản) và món thịt lợn băm ướp gia vị, cuốn lá dong nướng (nhứa pỉnh phặc phằm), họ không ăn cá trong ngày mùng 1 kể cả pa pỉnh tộp- cá suối nướng- mà phải đến ngày 3, 4 Tết mới ăn món này. Các món ăn khác như nem chua (nhứa xổm), thịt tái (Pà), thịt sấy (nhứa giảng), lạp sường (côống sượng), thịt gà (nhứa cáy), xôi tổng hợp (mọk), gỏi thịt lợn (cỏi nhứa mu) hay dồi lợn (rốik mu)…, luôn được bày sẵn sàng cùng với rượu để khi có khách đến chơi nhà, mâm cơm sẽ được nhanh chóng chuẩn bị bằng bàn tay khéo léo của những người vợ hay những nàng dâu. Ngoài thể hiện sự hiếu khách của người Thái đen, mâm cỗ trong ngày Tết ở mỗi gia đình còn là ước vọng mong cả năm đều no đủ, do đó, khó ai có thể từ chối ngồi vào mâm cỗ ngày Tết để uống cùng chủ nhà một vài chén rượu, thưởng thức một vài món ăn truyền thống của người Thái đen nơi đây. Người Thái đen còn gói cơm, lấy bánh chưng, gói thịt để mang đi biếu những gia đình có người già hay những người thân cũng với ý nghĩa mong ai cũng đủ đầy trong năm mới.

   Phong tục đón Tết của người Thái đen ở Mường Lò đã và vẫn luôn được duy trì trong cộng đồng người Thái nơi đây. Đối với họ, Tết cũng là dịp để trân trọng nhớ về nguồn cội ông bà tổ tiên, là dịp để con cháu sum vầy, quây quần cùng đón những niềm vui, sự may mắn đến với cả gia đình trong năm mới. Tết cũng là thời gian góp phần gìn giữ những nét đẹp của văn hóa truyền thống của người Thái đen có từ bao đời nay.

 

                                                                                      H.T.V.M

Văn nghệ Yên Bái số mới

Đất và người Yên Bái qua ảnh

Thư viện video

Các cuộc thi Văn học nghệ thuật

Lượt truy cập

Visitor Counter