• Loading...
Đảng bộ và nhân dân tỉnh Yên Bái tập trung đẩy mạnh đưa Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII vào cuộc sống
 
Tục cúng vía lúa của người Dao Văn Chấn
Ngày xuất bản: 29/12/2017 2:22:01 SA

           Đặng Phương Lan


Người Dao sống chủ yếu bằng nghề trồng trọt trên nương và làm lúa nước trên ruộng bậc thang. Nông cụ sản xuất thô sơ, họ tin vào thần linh và các thần rừng, ma rừng, ma núi và điều đó được thể hiện đậm nét trên hoa văn của trang phục, tranh cúng, trang trí kiến trúc… Ở Văn Chấn, người Dao quần chẹt (Sơn đầu) chủ yếu sống trên các vùng núi cao. Theo quan niệm của họ thì vạn vật từ con người, cỏ cây, muông thú, đến đồ vật đều có hồn vía. Sự coi trọng hồn vía của vạn vật được thể hiện rõ nhất trong cộng đồng qua tín ngưỡng và nghi lễ thờ cúng. Họ tin vào các thần gió, mưa, thần trông coi lúa gạo, hoa màu và thần chăn nuôi, vì thế mà các nghi lễ cúng của họ vô cùng phong phú (Cúng nương, cúng hạt giống, cúng cơm mới, cúng hồn gia súc, cúng chim, cúng thú…).

Trước đây, người Dao chỉ làm một vụ lúa mùa và lúa nương vì đây là thời điểm thích hợp nhất về khí hậu cho cây lúa phát triển. Sau khi thu hoạch, họ chọn những bông to nhất, chắc hạt nhất để làm giống. Lúa giống được bảo quản bằng cách vò tách hạt phơi khô cất vào bồ hoặc để cả bông bó lại (cum lúa) treo lên gác nhà tránh ẩm mốc.

Quan niệm của đồng bào Dao cho rằng, sau khi gặt mang về nhà, lúa giống sẽ được nghỉ ngơi trong một thời gian dài. Vía lúa sẽ bỏ đi chơi lang thang khắp đó đây. Khi gieo cấy nếu không gọi vía lúa trở về thì lúa giống sẽ bị yếu, gieo hạt xuống lúa sẽ không mọc hoặc có mọc thì cũng không hy vọng mùa màng tươi tốt. Vì vậy, tục cúng vía lúa của người Dao quần chẹt (Sơn đầu) ở Văn Chấn, Yên Bái với ước muốn gọi hồn (vía) của hạt giống về lại bông lúa để khi tra xuống đất cây lúa sẽ khỏe mạnh tốt tươi. Đến vụ gieo cấy, họ mang những bông lúa được chọn làm giống ra để cúng vía lúa. Họ chọn những bông thóc giống tốt nhất buộc vào ngọn của cây sặt (để nguyên cả cành lá cho vía lúa trú ngụ). Cành cây buộc những bông lúa này tiếng Dao gọi là hảu pắt, được buộc dựng ở vị trí bên trong vách trái nhà, phía bên trái từ trong nhìn ra (Những ngành Dao khác thì lấy cum lúa xuống vò, hoặc lấy ít thóc giống trong bồ đem đặt lên mâm cúng).

Lễ cúng vía lúa diễn ra với thủ tục đơn giản và nhanh gọn, có gia đình mời thầy về cúng, nếu khó khăn thì gia đình có thể tự cúng. Lễ cúng được chuẩn bị gồm: 1 bát hương, 1 chén nước lã, 3 chén rượu trắng, xôi nếp, gà luộc, vàng mã và bó thóc giống buộc vào ngọn của cây măng sặt để nguyên cả cành lá (ý giữ hồn cho vía lúa), phí đặt trong mâm cúng, giấy cúng…

Thầy cúng sau khi mời các thần về chứng kiến sẽ làm lễ cúng gọi vía lúa về nhập vào những hạt thóc trên mâm cúng, cầu trời cho mưa thuận gió hòa, cầu tổ tiên phù hộ và bày tỏ ước muốn của gia chủ. Bài cúng có nội dung như sau:

Báo cáo với các thần, thần rừng, thần núi, với ông bà tổ tiên... 

Hôm nay là ngày hạt giống được chui ra khỏi tổ.

Lễ rượu này gia đình đã sắp báo cáo với thần rừng, thần núi

Thổ địa phương này, về đây chứng kiến lòng thành của gia chủ,

hưởng thụ lễ vật, phù trì chogia đình được bình an.

cho hạt lúa rơi xuống đất tự mọc thành cây

cho con sâu, con bọ bị mòn răng không bám được cây lúa

Cho chim chim đi tìm ăn nơi khác

Con thú không bước qua nương.

Trời nắng không nắng quá to

Trời mưa đừng mưa nặng hạt.

Để cho cây lúa xanh lúc trẻ, lúa khỏe lúc già

Hạt nhiều bằng ba năm trước...

Con chim con thú không phá vườn,  phá nương

Ma rừng không về nhà quấy nhiễu.

Gia đình, con cái  thóc lúa đầy nhà, trâu gà đầy chuồng....

Khi cúng hết bài, thầy cúng xin âm dương 3 lần, sau đó dùng tù và thổi một bài để mời thần về làm chứng cho lòng thành của gia chủ. Cúng xong, thầy cúng chuyển những bông lúa đã gọi được vía cho chủ nhà. Chủ nhà đỡ lấy những bông lúa và cảm ơn thầy cúng đã không ngại đường xá xa xôi đến giúp gia đình. Thầy cúng và chủ nhà cùng vái lạy trước gia tiên của gia chủ đã giúp sức gọi được vía lúa về nhập vào hạt giống. Sau đó thầy cùng chủ nhà tuốt những bông lúa lấy hạt, những hạt thóc giống đã gọi vía được trộn lẫn vào cùng thóc giống của chủ nhà để mang gieo cho vụ mùa tới.

Tục cúng vía lúa của người Dao Sơn đầu, không chỉ mang ý nghĩa cho mùa màng tươi tốt mà nó còn thể hiện sự mong muốn của con người được hồn vía của vạn vật hộ mệnh cho khoẻ mạnh, làm ăn phát triển, tránh được hạn ách hay sự tấn công của thú dữ. Hiện nay, tục cúng vía lúa vẫn được người Dao ở Văn Chấn, Yên Bái duy trì khi bước vào vụ gieo cấy. Tục này được coi là một nét đẹp trong tín ngưỡng dân gian của người Dao, góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn hoá dân gian Việt Nam.

                                                                                               Đ.P.L

 

Văn nghệ Yên Bái số mới

Đất và người Yên Bái qua ảnh

Thư viện video

Các cuộc thi Văn học nghệ thuật

Lượt truy cập

Visitor Counter