• Loading...
Đảng bộ và nhân dân tỉnh Yên Bái tập trung đẩy mạnh đưa Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII vào cuộc sống
 
Rộn ràng… chợ phố!
Ngày xuất bản: 24/04/2018 2:12:14 SA

Ký của Nguyễn Thị Tâm

 Người ta thường bảo, muốn tìm hiểu về đời sống, văn hóa, sự phát triển kinh tế- xã hội của một nơi nào đó thì hãy đến… chợ. Quả đúng như vậy. Từ bao đời nay, chợ của người Việt không chỉ là nơi giao thương, trao đổi hàng hóa đơn thuần mà còn là nơi thể hiện đặc trưng văn hóa, phản ánh tốc độ phát triển kinh tế- xã hội và được coi là bộ mặt của mỗi vùng miền, mỗi địa phương. Hơn 15 năm sinh sống tại thành phố, tôi đã tận mắt chứng kiến quá trình xây dựng và phát triển mạnh mẽ ở nơi này. Những năm gần đây, tốc độ phát triển khá nhanh và bền vững của hoạt động thương mại dịch vụ mà trong đó bao gồm hoạt động của cả hệ thống chợ đã tạo nên một diện mạo đô thị mới cho thành phố. Nhìn vào thành quả mà Yên Bái tạo dựng được trong một khoảng thời gian không dài, khiến tôi luôn tự hỏi, không biết với những khó khăn, thử thách đặc thù của một thành phố miền núi, họ đã làm gì và làm thế nào? Có lẽ, bên cạnh việc phát huy hết nội lực, tiềm năng sẵn có, hẳn họ phải có một sự nhạy bén, năng động và một kế hoạch chiến lược phát triển lớn lắm?... 

Ấn tượng mạnh mẽ cùng sự tò mò đã thôi thúc tôi gặp bằng được các vị lãnh đạo thành phố để có được lời giải đáp cho mình. Còn chưa hết tháng Giêng- tháng mà các cụ xưa vẫn gọi là “tháng ăn chơi”, nhưng phải qua năm bảy lượt hẹn hò tôi mới được gặp bởi các anh quá bận. Trong cái rủi có cái may, tôi được Văn phòng ủy ban bố trí cho gặp ông Nguyễn Văn Minh- Phó Trưởng phòng Kinh tế thành phố, một cán bộ vừa có thâm niên trong công tác, vừa hiểu rõ thành phố từ thuở sơ khai như hiểu chính bản thân mình. Nghe tôi nói muốn tìm hiểu về hoạt động chợ của thành phố, ông Minh nói luôn: “Trong chiến lược phát triển kinh tế, xã hội của thành phố thì hoạt động thương mại, dịch vụ từ lâu đã được xác định là một ngành kinh tế quan trọng. Từ cuối năm 2015, Đề án phát triển thương mại, dịch vụ thành phố Yên Bái giai đoạn 2015- 2020 và định hướng đến năm 2030 đã chính thức được thực hiện. Với quan điểm phát triển thương mại, dịch vụ trên cơ sở quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế- xã hội của thành phố và của tỉnh, huy động nguồn lực, tiềm năng để đưa thương mại, dịch vụ trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của kinh tế đô thị, có tỷ trọng cao trong cơ cấu kinh tế để đạt đô thị loại II… mục tiêu mà đề án hướng tới chính là đưa thành phố thực sự trở thành trung tâm thương mại, dịch vụ, du lịch của tỉnh, là một trong những đầu mối liên kết các hoạt động thương mại dịch vụ của các tỉnh miền núi phía Bắc… Sau hai năm triển khai đề án, con số 9400 tỷ đồng tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng năm 2017 so với 1023 tỷ năm 2005, 4270 tỷ năm 2010 và 8410 tỷ năm 2015 đã cho thấy triển vọng và tiềm năng trên lĩnh vực kinh tế này, đồng thời khẳng định chiến lược phát triển của thành phố đã đi đúng hướng”.

Nằm trong chương trình kế hoạch của đề án, trong 2 năm qua, thành phố đã tiến hành rà soát, bổ sung các vị trí quy hoạch chợ, phát triển các siêu thị, trung tâm thương mại, tăng cường quản lý các chợ trên địa bàn, đồng thời đưa ra nhiều giải pháp khuyến khích phát triển thương mại dịch vụ dưới nhiều hình thức kinh doanh, nhất là các mô hình mua, bán hàng tự chọn…

Mặc dù hệ thống chợ truyền thống đóng góp nguồn thu ngân sách không đáng kể và không phải là mặt mạnh để hình thành diện mạo đô thị, song lại là yếu tố không thể thiếu trong sự phát triển chung của kinh tế xã hội địa phương. Chính vì vậy, những năm qua, thành phố vẫn đặc biệt quan tâm đầu tư cho hệ thống các chợ trên địa bàn. Năm 2016, thành phố đã đầu tư 1,8 tỷ đồng cho việc sửa chữa nâng cấp 6 chợ tại các phường Đồng Tâm, Yên Thịnh, Yên Ninh, Minh Tân, Nguyễn Thái Học và Hồng Hà. Ở thành phố Yên Bái, ngoài chợ trung tâm là chợ hạng II duy nhất và chợ Văn Phú hiện vẫn còn là chợ tạm đang chờ xây mới thì tất cả các chợ còn lại đều là chợ hạng III, hình thành từ nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa của bà con từ những năm 1990 trở về trước. Trải qua thời gian, các chợ đã được đầu tư nâng cấp, mở rộng, đáp ứng nhu cầu giao thương của nhân dân. Những mặt hàng được kinh doanh tại các chợ này chủ yếu là hàng khô, thực phẩm tươi sống, mang tính chất phục vụ nhu cầu thiết yếu trong đời sống sinh hoạt của bà con.

Tốc độ phát triển nhanh chóng của kinh tế đô thị hiện nay đã khiến cho chợ Yên Bái, hay còn gọi là chợ Ga, không còn giữ vị trí độc tôn trong giao thương nữa. Tuy hoạt động gặp phải nhiều khó khăn, không còn sầm uất, nhộn nhịp như trước, song với nền tảng và đặc trưng riêng, chợ Yên Bái vẫn là trung tâm buôn bán, là chợ đầu mối lớn nhất của tỉnh và thành phố. Tìm hiểu về lịch sử hình thành và phát triển của chợ Yên Bái, tôi được biết, từ thời phong kiến, chợ đã manh nha hình thành từ việc tập trung trao đổi mua bán các sản phẩm tự sản tự tiêu, phục vụ đời sống của một số người dân ở xóm Đồng Thị và xóm Gò Cau tại trung tâm làng Yên Bái (phường Hồng Hà, thành phố Yên Bái ngày nay). Đến tháng 4 năm 1900, tỉnh Yên Bái được thành lập, thị xã Yên Bái được hình thành kéo theo hàng loạt các công sở, nhà ga và chợ ra đời. Khi đó, chợ Yên Bái được xây dựng tại khu vực gần Đình Yên Hoà (phố Yên Hoà, nay là Trường THPT Lý Thường Kiệt). Cơ sở vật chất ban đầu chỉ là 4 dãy nhà cấp IV, xung quanh có hệ thống thoát nước, có 4 cổng ra vào tiếp giáp với 4 mặt phố Hội Bình, Yên Lạc, Yên Thái và Yên Hòa. Số hộ kinh doanh tại chợ lúc bấy giờ có khoảng trên dưới 50 hộ, đều là hộ cá thể và kinh doanh các mặt hàng như: Hàng xén (hàng nhu yếu phẩm tổng hợp); Hàng tấm (hàng vải dệt thủ công); Hàng la ghim (rau, củ, quả các loại); Hàng thịt, hàng cá (thực phẩm tươi sống); Hàng con giống (lợn, gà, vịt) và một số hàng quà bánh, ăn uống, giải khát, cà phê, thuốc bắc, cắt tóc... Cũng giống như nhiều chợ trong cả nước lúc bấy giờ, chợ Yên Bái được coi là đầu mối thu hút thương nhân và hàng hoá, cung cấp một phn nhu yếu phẩm cho nhân dân trong tỉnh. Vào các phiên chợ, nhân dân các vùng lân cận thường mang hàng hóa tự sản xuất như lâm, thổ sản, gia súc, gia cầm, vải…, các thương nhân thì đem muối, diêm, dầu hỏa… đến để trao đổi mua bán tại chợ. Hoạt động giao thương dần phát triển, các thương nhân ở thị xã bắt đầu mở rộng phạm vi buôn bán đến các vùng lân cận như: Nghĩa Lộ, Lục Yên, Bảo Hà và phủ Yên Bình, qua đó hình thành nên một mạng lưới thương mại giữa chợ Yên Bái với các vùng trong khu vực Tây Bắc.

Gần một thế kỷ trôi qua, chợ Yên Bái đã trải qua nhiều biến cố bởi chiến tranh tàn phá, được di chuyển qua các địa điểm khác nhau để hoạt động, song dưới sự lãnh đạo của Đảng và chính quyền thành ph, chợ vẫn được duy trì và ngày một phát triển. Để đáp ứng sự phát triển của thị trường và quy mô của hộ kinh doanh, m 1990 chợ được nhà nước đầu tư xây dựng khu A, bao gồm một nhà khung sắt lợp tôn 877m2 và ba dãy ki ốt bao quanh chợ với tổng số 72 điểm kinh doanh. Đến năm 1994, thị xã tiếp tục cải tạo nâng cấp khu B dành riêng cho kinh doanh các ngành hàng rau quả, thực phẩm tươi sống, bao gồm 1 nhà khung tiệp lợp tôn và ba dãy nhà khung sắt lợp phi prô xi măng; toàn bộ mặt sân được láng xi măng, có hệ thống thoát nước và nhà vệ sinh công cộng phục vụ cho hoạt động tại chợ. Tháng 9/1998, công trình nhà bán hàng hai tầng với 50 điểm kinh doanh được đầu tư xây mới, năm 2008, thành phố tiếp tục đầu tư xây dựng khu nhà 2 tầng khang trang với hơn 400 điểm kinh doanh. Hiện nay, chợ Yên Bái có tổng số 483 điểm kinh doanh, xây dựng trên diện tích gần 11.000m2, có hệ thống thiết bị đảm bảo công tác phòng cháy chữa cháy, có khu để xe trong khuôn viên chợ, các điểm, quầy hàng kinh doanh được sắp xếp khoa học, hợp lí theo từng ngành hàng, khu vực bán hàng, đảm bảo đường đi lối lại trong chợ thông thoáng thuận tiện cho người bán, người mua…

Để tìm hiểu thêm thông tin về tình hình hoạt động hiện tại của chợ, tôi đã tìm gặp anh Cao Xuân Thanh- Trưởng Ban quản lý chợ và được anh cho biết, 5 năm trở lại đây do chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như sự phát triển của thương mại dịch vụ mang tính thông tin mạng toàn cầu, điều kiện giao thông thuận lợi… nên hoạt động của chợ gặp nhiều khó khăn, tốc độ giao thương chậm, nhất là ngành hàng vải và hàng may mặc. Năm 2017, chợ Yên Bái có 440 điểm kinh doanh được khai thác bởi 330 hộ kinh doanh ở 14 ngành hàng khác nhau, đóng góp cho ngân sách thành phố hơn 600 triệu đồng.

5 năm công tác, gắn bó với hoạt động kinh doanh tại chợ, hơn ai hết anh Thanh hiểu rất rõ đời sống và công việc kinh doanh buôn bán của bà con. Trên cương vị của người quản lý hoạt động chợ, điều khiến anh trăn trở nhất không phải là điều kiện kinh doanh, an ninh trật tự hay nguồn doanh thu từ chợ để đảm bảo chi trả lương cho cán bộ, nhân viên mà chính là những khó khăn trong kinh doanh của hơn 100 hộ bán hàng may mặc đang gặp phải. Anh bảo: “Nếu như trước đây tầng 2 khu B của chợ nhộn nhịp khách, có quầy năm người đứng bán không xuể thì nay một người đứng bán vẫn còn nhàn. Người ta đã ngồi chợ bao nhiêu năm, bỏ ra 3, 4 chục triệu bạc thuê quầy, đầu tư đến cả tỷ bạc vào quầy hàng, cuộc sống mưu sinh của cả gia đình chỉ trông vào chợ nên thấy xót xa lắm. Năm nay, hầu hết các quầy hàng đều hết thời hạn hợp đồng, đang đợi ký tiếp. Chúng tôi đã có ý kiến tham mưu và đề nghị thành phố điều chỉnh lại mức giá dịch vụ hợp lý để tạo điều kiện cho bà con kinh doanh. Với lợi thế nằm ở vị trí tập trung các đầu mối giao thông, hi vọng việc giao thương thuận lợi sẽ góp phần đẩy nhanh tiến độ nâng cấp chợ Ga thành chợ loại I và những khó khăn trước mắt này chắc chắn sẽ sớm qua đi”.

Trong số 9 chợ của thành phố hiện nay, có lẽ tấp nập, nhộn nhịp nhất vẫn là chợ Yên Ninh, hay còn được người dân quen gọi là chợ Bến đò. Là một chợ nhỏ được hình thành từ nhu cầu trao đổi hàng hóa của cư dân sống dọc ven sông Hồng thuộc các xã của huyện Yên Bình, Trấn Yên, Hạ Hòa (Phú Thọ). Từ những năm 60 của thế kỷ 20, người dân ở các xã ven sông đã đi đò mang các sản phẩm tự làm ra, từ quả chuối, củ khoai đến con gà, con cá lên bán dọc hai bên đường từ lò vôi ra đến đầu đường. Bên trên là bến đò dọc, bên dưới là bến đò ngang, sau này có thuyền máy chở người đi chợ qua lại bến sông nên người ta đặt tên cho chợ là chợ Bến đò. Đến năm 2000, do tình trạng họp chợ gây mất an toàn giao thông và trật tự đô thị, thành phố đã tiến hành dẹp chợ nhiều lần không thành nên đã quy hoạch xây dựng thành chợ Yên Ninh để bà con có nơi kinh doanh mua bán. Từ đó đến nay, hoạt động của chợ ngày càng phát triển. Hàng hóa ở chợ được các thương nhân và nông dân từ khắp nơi đưa về buôn bán đủ các mặt hàng, từ mớ rau, con cá, chim muông, ốc hến đến quần áo, giày dép, chăn màn, dao cuốc; từ các loại cây, con giống cho đến các thứ hàng hóa tân thời; từ các loại thực phẩm bình dân đến những thứ đặc sản đắt tiền… Hàng hóa đa dạng, phong phú, giá cả phải chăng đã thu hút không chỉ người tiêu dùng mà cả những người buôn bán nhỏ lẻ cũng về chợ nhập hàng, dần dần, Bến đò trở thành chợ đầu mối chuyên cung cấp các mặt hàng rau, củ và thực phẩm tươi sống cho các điểm chợ trong toàn thành phố.

Chợ Bến đò chỉ họp vào buổi sáng các ngày trong tuần nên tôi thường tranh thủ đi chợ vào ngày cuối tuần. Hàng hóa ở chợ phong phú cả về số lượng lẫn thể loại nên những “bà nội trợ” như tôi tha hồ được lựa chọn. Tuy nhiên, để mua được những thứ tươi ngon mà an toàn, tôi thường tìm cho mình những chủ hàng thân thiết. Hầu hết họ đều là nông dân tranh thủ đi chợ buổi sáng, buổi chiều trở về lao động sản xuất. Có người tự tay làm ra sản phẩm, có người chuyên thu gom sản phẩm của bà con đem lên chợ bán. Tiếp xúc với những chủ hàng nông dân ấy, nhìn những gương mặt chất phác, thái độ hòa nhã, thân thiện, nghe những chia sẻ về việc buôn bán mà tôi cũng thấy vui lây với họ. Cô Phú bán đậu phụ ở ngoài cổng chợ kể rằng, từ đời bố mẹ cô đã làm đậu và ngồi bán ở đây. Giờ bà đã già yếu, cả gia đình cô và em trai tập trung làm nối nghề của mẹ. Với các sản phẩm làm từ đỗ tương như đậu phụ, nước đậu nành, óc đậu, mỗi phiên chợ gia đình cô làm và bán hết 50 cân đỗ. Chị Hường, chị Nhung bán ốc, trai, hến trong khu thủy sản lại tâm sự: “Em ở nhà chủ yếu làm ruộng với nuôi lợn. Thấy bọn trẻ và những người rảnh rỗi trong xóm bắt ốc hến về không đi bán được nên bọn em mới gom lại đem lên chợ bán. Lâu dần thành quen mối hàng nên đi thường xuyên, cũng được gần chục năm. Hàng bán có ngày nhiều, ngày ít, có ngày đến vài tạ mà chủ yếu bán buôn cho khách quen. Khách mà không gọi điện đặt trước là còn không có hàng ấy chứ”. Còn chị Mai bán thịt lợn gần cổng chợ thì chia sẻ rằng, trước chị bán hàng ở chợ cây bốn (chợ Đồng Tâm). Bán hàng thì phải lựa theo chiều chợ, bạn chợ để bán mà hàng hóa ở đấy tuy chọn lọc kỹ, chất lượng tốt nhưng giá cả cao, khó bán. Chị chuyển về chợ Bến đò bán được hơn 4 năm, giá cả rẻ hơn nhưng số lượng bán được nhiều hơn. Vừa bán thịt, vừa làm xúc xích, lạp sườn, mỗi ngày chị cũng bán hết 2 con lợn tạ. Ngày tết xúc xích, lạp sườn bán chạy, có năm bán được vài tạ, có năm được gần 1 tấn. Cả nhà tập trung làm cũng không đủ bán…

Nét độc đáo riêng biệt cả về cách thức hoạt động cũng như sự đa sắc màu về sản phẩm làm nên một chợ quê giữa lòng thành phố. Người mua kẻ bán tấp nập, ai nấy đều vui vẻ, xởi lởi. Tiếng mời chào, mặc cả, chuyện trò thăm hỏi nhau… râm ran, náo nhiệt cả góc phố, làm nên âm thanh đặc sắc của một chợ quê truyền thống. Điều đó đã tạo ra sức hấp dẫn đặc biệt không chỉ với riêng tôi mà với đại đa số người dân trong thành phố. Chẳng thế mà chợ lúc nào cũng trong tình trạng quá tải. Nói về vấn đề này, anh Trần Duy Bảng- Chủ tịch UBND phường Yên Ninh đã chia sẻ với tôi rằng, tình trạng quá tải diễn ra thường xuyên, nhất là vào các ngày tuần rằm, mùng một và ngày tết. Chỉ với tổng diện tích đất 2.252 m2, diện tích xây dựng là 400m2 nhưng chợ thường xuyên có trên dưới 300 hộ, cá nhân tham gia buôn bán.  Đây là vấn đề không chỉ khiến phường mà cả thành phố cũng phải đau đầu. Để khắc phục tình trạng quá tải gây mất trật tự an toàn giao thông, thành phố đã nhiều lần đầu tư cải tạo mở rộng chợ, tận dụng tối đa quỹ đất cho chợ hoạt động. Năm 2016, thành phố bố trí cho phường 300 triệu để sửa chợ, UBND phường đã tiến hành sửa và mở rộng thêm mái đình nhưng vẫn không cải thiện được bao nhiêu, người dân họp chợ tràn cả ra đường Đinh Tiên Hoàng, kéo dài dọc đường Hồ Xuân Hương đến nửa cây số. Đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán, người bán, người mua tràn chật kín cả một đoạn đường dài khiến giao thông tắc nghẽn. Phường đã có kiến nghị đề xuất lên thành phố mở rộng chợ theo phương án thu hồi đất của hai hộ liền kề, giải phóng mặt bằng tạo diện tích cho bà con giao thương…

Cuộc sống hiện đại khiến nhiều giá trị văn hóa truyền thống bị lãng quên thì chợ vẫn luôn là nơi hội tụ những nét đẹp văn hóa thương mại thời đổi mới. Nếu chợ truyền thống làm nên bản sắc văn hóa đặc trưng của mỗi địa phương thì các khu trung tâm thương mại, các cụm cửa hàng thương mại hiện đại hay nói nôm na chính là “chợ hiện đại” sẽ làm nên một diện mạo hoàn toàn mới của một đô thị mới.

Là thành phố tỉnh lị, là trung tâm cửa ngõ của vùng Tây Bắc rộng lớn, nhịp sống đô thị đã hình thành và phát triển với những tuyến phố đông đúc như Hoàng Hoa Thám, Đinh Tiên Hoàng, Điện Biên, Yên Ninh, Nguyễn Thái Học… mở ra cơ hội cho ngành nghề thương mại dịch vụ phát triển. Nhiều năm trở lại đây, sự phát triển của các loại hình thương mại, dịch vụ hiện đại như hệ thống các siêu thị, trung tâm thương mại nhỏ, các cửa hàng tiện ích đã tạo sự thích nghi và phần nào đáp ứng nhu cầu mua sắm, tiêu dùng của người dân trên địa bàn thành phố. Tháng 4/2017, Trung tâm Thương mại tổng hợp và Nhà phố tại công viên Yên Hòa do Tập đoàn Vingroup đầu tư xây dựng chính thức đi vào hoạt động đã tạo một dấu ấn đặc biệt, là một điểm nhấn nổi bật về hạ tầng và diện mạo đô thị thành phố. Với cách thức tổ chức kinh doanh thương mại hiện đại, đa chức năng, cách bố trí tập trung, liên hoàn, trang bị kỹ thuật và trình độ quản lý cao, sản phẩm đa dạng, chất lượng, phương thức phục vụ văn minh, thuận tiện, đáp ứng được nhu cầu thiết yếu, đặc thù của cư dân thành thị.

Nhớ lại câu nói vui của ông Minh- Phó Trưởng phòng Kinh tế thành phố rằng: “Cháu thấy thành phố mình đấy, chỉ tính riêng 2 trục đường kinh tế chính là đường Yên Ninh và Đinh Tiên Hoàng- Điện Biên trước kia chỉ thi thoảng mới có một quầy hàng mà giờ thì nhà nhà làm dịch vụ. Trước muốn mua vải vóc hay quần áo thì chỉ ra chợ Ga mới có, muốn mua hay sửa đồ điện thì phải tìm ông Hải Si, muốn may bộ đồ đẹp phải ra chợ, ra khu bến xe… chứ giờ chỉ vài bước chân chả thiếu thứ gì, thậm chí ngồi nhà chỉ một cú alo là shipper tận cửa…”. Điều ông nói quả không sai bởi hiện nay trên địa bàn thành phố có tới 157 doanh nghiệp thương mại, 4.206 cơ sở kinh doanh cá thể, đóng góp vào ngân sách hơn 50 tỷ đồng năm 2016 và gần 70 tỷ đồng năm 2017. Trong đó rất nhiều mô hình cửa hàng tự chọn phát triển mạnh, điển hình như: Cửa hàng Hùng Hằng ở phường Nguyễn Thái Học; Trung tâm mua sắm Hằng Hiển, Thành Dũng, Dũng Linh ở phường Đồng Tâm; Cửa hàng Lan Đắc phường Hợp Minh; Trung tâm mua sắm Hồng Thành phường Yên Ninh… đó là chưa kể đến dự án Khu trung tâm thương mại, dịch vụ, khách sạn, nhà hàng Hoa Sen Yên Bái của tập đoàn Tôn Hoa Sen và hàng loạt những trung tâm mua sắm, cửa hàng chuyên doanh hay những doanh nghiệp bán hàng qua mạng internet.

Theo đánh giá kết quả các tiêu chí xây dựng đô thị loại II thì tính đến thời điểm năm 2016, thành phố đã đạt 50 trên tổng số 59 tiêu chí. Để góp phần thúc đẩy đưa thành phố Yên Bái sớm hoàn thành mục tiêu trở thành đô thị loại II vào năm 2020 và đô thị loại I vào năm 2050, thì đẩy mạnh phát triển thương mại dịch vụ mà trong đó tập trung đầu tư và kêu gọi đầu tư xây dựng, hình thành các cụm thương mại dịch vụ, các trung tâm thương mại, các chợ, trung tâm dịch vụ logistics… là một trong những giải pháp quan trọng và chắc chắn thành phố sẽ sớm thực hiện được trong nay mai.

 

                                                                                                             N.T.T

    

Văn nghệ Yên Bái số mới

Đất và người Yên Bái qua ảnh

Thư viện video

Các cuộc thi Văn học nghệ thuật

Lượt truy cập

Visitor Counter