• Loading...
Đảng bộ và nhân dân tỉnh Yên Bái tập trung đẩy mạnh đưa Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII vào cuộc sống
 
Độc đáo văn hóa dân tộc Mông ở Yên Bái
Ngày xuất bản: 29/05/2019 1:50:51 CH

 

Thanh Tửu

Với khoảng 82.000 nhân khẩu, người Mông ở Yên Bái đứng thứ tư về số dân trong tỉnh, tập trung chủ yếu ở các huyện: Văn Chấn, Trạm Tấu và Mù Cang Chải. Đồng bào Mông Yên Bái có truyền thống đoàn kết, cần cù, sáng tạo trong lao động sản xuất, chinh phục tự nhiên và luôn tự hào về vốn văn hóa độc đáo của dân tộc mình. Đó là kho tàng dân ca, dân vũ, truyện cổ, nhạc cụ dân tộc và các lễ hội mang tính cộng đồng được tổ chức hằng năm.

       Lễ hội trong năm của đồng bào Mông phải kể tới: “Lễ hội tầu sừ” được tổ chức vào dịp Tết, lễ “Nào xông” của cộng đồng bản, diễn ra vào ngày Thìn tháng Giêng hằng năm và đặc biệt là lễ hội “Gầu tào” được tổ chức vào dịp đón năm mới. Gầu tào là lễ hội quan trọng đối với người Mông, nhằm mục đích cho gia chủ cầu con và gắn với cộng đồng là cầu cho “Mùa màng tươi tốt, người yên vật thịnh”. Hội “Gầu tào” được bắt đầu bằng việc trồng cây nêu, treo vải đỏ và một quả bầu khô đầy nước ở vị trí được chọn lựa kỹ càng vào khoảng 26- 28 Tết. Người Mông thường có câu “Có rượu cùng đổ- Có thịt cùng ăn”... thể hiện tinh thần đoàn kết cộng đồng. Cũng bởi vậy, ngày nay “Gầu tào” chủ yếu duy trì phần hội là chính. Ngày mồng 1, Gầu tào mở hội bằng điệu khèn nghi lễ rồi sau đó mọi người cùng tham gia vào các trò chơi dân gian như ném pao, đẩy gậy, múa khèn, đánh yến, bắn nỏ, đánh quay... Hội gầu tào còn là dịp diễn xướng của vũ điệu khèn Mông cùng các điệu lý mời rượu, những câu hát dân ca xốn xang và mời gọi.

Văn nghệ dân gian dân tộc Mông ở Yên Bái cũng rất phong phú với kho tàng truyện kể, hát ru, dân ca, dân vũ... phản ánh cuộc sống lao động, chinh phục tự nhiên và mong ước về cuộc sống hạnh phúc, no đủ.

       Gầu plềnh là thể loại đặc sắc trong kho tàng dân ca của người Mông, thường được diễn xướng vào dịp vui xuân, đón tết. Đây là hình thức hát giao duyên với lời ca dí dỏm, tình tứ, giầu tính ước lệ và mang âm điệu miên man, say đắm.

“…Mặt trời chiếu mặt trăng

Mặt trăng sáng rực soi khắp ngả

Mình về cùng ta kết duyên thắm tươi....”

“…Em muốn theo anh về

Nhưng chỉ sợ cây rừng ngăn lối

Em muốn theo anh về

Nhưng chỉ sợ quên mối tình…”

                                          ( Tình ca Mông )

Lên với vùng cao Yên Bái vào mùa xuân, khi núi rừng bừng sáng sắc hoa tớ dảy, ta sẽ bị cuốn hút bởi những vũ điệu dân gian sôi trào ước vọng của người Mông giữa mây ngàn Tây Bắc. Từ lâu, cây khèn luôn là vật bất ly thân với người đàn ông dân tộc Mông. Nhờ cây khèn độc đáo này, người Mông không chỉ thổ lộ tâm tình qua âm điệu du dương, trầm bổng mà nó còn là đạo cụ sinh động, giàu tạo hình trong những động tác điêu nghệ và mạnh mẽ của vũ điệu “Tha kệnh”. Múa khèn thể hiện tinh thần thượng võ, ý chí kiên cường của người đàn ông miền sơn cước. Tết đến xuân về, người Mông không thể thiếu tiếng khèn và vũ điệu “Tha kệnh”. Đây được coi là linh hồn của người Mông- nơi gửi gắm lòng mình với bạn bè, với cộng đồng, với thiên nhiên, núi rừng... làm nên bản sắc văn hóa riêng của người Mông. Các bài biểu diễn khèn bao giờ cũng vui nhộn và say đắm làm vơi bớt những khó khăn, vất vả của cuộc sống thường nhật và là sợi dây gắn kết tình bạn, tình yêu, tình làng nghĩa bản.

Nếu như múa khèn thể hiện sự hào hoa và mạnh mẽ của những “Vũ công trên núi”, thì Sênh tiền lại là điệu múa trẻ trung, vui tươi và đậm chất giải trí. Không ai biết múa Sênh tiền có từ bao giờ, chỉ biết đây là một điệu múa cổ truyền của người Mông được lưu giữ qua bao thế hệ. Khi múa, các “Vũ công” vung gậy gõ nhẹ vào chân, vai hay cánh tay, làm những đồng tiền phát ra âm thanh vui nhộn, kết hợp với những động tác nhịp nhàng uyển chuyển. Nét đẹp của Sênh tiền là sự kết hợp hài hòa giữa động tác nhảy múa và sự độc đáo của gậy Sênh tiền. Những yếu tố này phối hợp và hòa trộn với nhau đã tạo ra một vũ điệu độc đáo riêng có của người Mông.

Cùng với văn hóa phi vật thể, người Mông ở Yên Bái còn có các loại hình văn hóa vật thể cũng rất độc đáo như kiến trúc nhà ở, đồ trang sức và trang phục truyền thống. Đặc biệt là váy áo của phụ nữ Mông gọi là “Ta chò” với gam màu đen chủ đạo cùng những nét hoa văn tượng hình. Nếu như trang phục phụ nữ Mông ở Mù Căng Chải, Văn Chấn luôn tạo được ấn tượng bởi những bộ áo váy hoa văn tinh xảo cùng chiếc khăn đội đầu, vòng thắt lưng được đính nhiều đồng tiền xu, tạo nên chuỗi âm thanh vui tai theo mỗi bước chân của các cô gái trên đường xuống chợ… thì phụ nữ Mông ở Trạm Tấu lại luôn rực rỡ trong những bộ áo váy với gam màu tươi tắn, những vòng tròn nhiều màu xinh xắn trên ống tay áo cùng những chiếc khăn đội đầu duyên dáng, tôn thêm vẻ đẹp của phụ nữ vùng cao.

Cùng với gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống, đồng bào Mông ở Yên Bái luôn đoàn kết, vượt lên khắc nghiệt của tự nhiên, lao động, sáng tạo làm cho cuộc sống vùng cao ngày càng khởi sắc. Ruộng bậc thang là một kỳ tích kết tinh từ những giá trị văn hóa và khát vọng vươn tới của người Mông nơi “cổng trời” Mù Cang Chải. Trong hành trình du lịch Miền Tây- Yên Bái, vượt đèo Khau Phạ dài 27km lên với Mù Cang Chải- Thiên đường ruộng bậc thang. Với trên 2.500ha, trải dài từ La Pán Tẩn, Chế Cu Nha, Dế Xu Phình tới thị trấn huyện lỵ, ruộng bậc thang ở nơi này tựa những đợt sóng vàng tràng giang và vô tận, khiến lòng người mê mải- đắm say, đi giữa mùa vàng Mù Cang Chải mà cứ ngỡ trong mơ.

Mùa lúa chín cuối tháng 9, đầu tháng 10 hằng năm, cũng là dịp diễn ra Tuần Văn hóa- Du lịch Danh thắng Quốc gia Ruộng bậc thang Mù Cang Chải với các sự kiện đặc sắc văn hóa Mông, như: Phiên chợ vùng cao, triển lãm ảnh ruộng bậc thang ở Mù Cang Chải, hội thi giã bánh giầy, biểu diễn khèn Mông, thi chọi dê... cùng các môn thể thao dân tộc: Ném pao, đánh quay, bắn nỏ, kéo co, đẩy gậy và đặc biệt là được trải nghiệm cảm giác “Bay trên mùa vàng” từ đỉnh đèo Khau Phạ, thưởng ngoạn phong cảnh nên thơ- hùng vĩ của núi ngàn cùng những thung vàng đẹp như huyền thoại trên những cánh dù lượn. “Bay trên mùa vàng” Mù Cang Chải được đánh giá là điểm dù lượn đẹp nhất Việt Nam.

Nếu như người Mông ở Mù Cang Chải giỏi làm ruộng bậc thang, thì đồng bào Mông ở Suối Giàng- Văn Chấn lại luôn biết phát huy tiềm năng thế mạnh để làm đẹp thêm cho cuộc sống của mình. Nằm ở độ cao gần 1400m so với mực nước biển, quanh năm khí hậu mát mẻ như Sa Pa, Đà Lạt... Suối Giàng là vùng sinh thái có cảnh quan thơ mộng cùng những đặc sản nổi tiếng, trong đó phải kể tới chè tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi, mọc trên núi cao, bốn mùa mây vờn gió thổi làm nên sắc trà tinh khiết, đậm đà hương vị tự nhiên. Suối Giàng cũng là không gian sống của đồng bào Mông với những sinh hoạt văn hóa truyền thống được duy trì tổ chức hằng năm. Người Mông nơi mảnh đất ngang trời này không chỉ sống chan hòa giữa thiên nhiên mà còn biết cải tạo tự nhiên làm nên những giá trị cuộc sống mới. Bên sườn núi hay dưới những thung xa, giờ đây không chỉ có màu vàng của ngô, màu xanh của chè tuyết mà còn có cả sắc hương của những loài hoa do chính bàn tay và khát vọng của người Mông thêu dệt nên trên mảnh đất này. Người Mông trồng hoa và làm du lịch đang là hướng đi mới nơi vùng sinh thái Suối Giàng.

Nơi điệp trùng miền Tây Yên Bái, dường như ở đâu có người Mông thì ở đó có thông xanh. Thông che mưa chắn gió cho mỗi tổ ấm vùng cao. Thông rợp mát trên đường lên nương, xuống chợ. Hình ảnh cây thông vượt lên sương gió, đã trở thành biểu tượng sức sống và nghị lực của người Mông trên triền núi cao.

Trạm Tấu, nơi có trên 80% đồng bào Mông sinh sống cũng là vùng đất của ngàn thông mã vĩ. Gió ngàn thông hòa trong tiếng sáo dặt dìu càng làm cho phố núi bên dòng Nậm Tung, Nậm Hát này thêm thơ mộng. Lên với Trạm Tấu, du khách không chỉ được tắm mình trong không gian văn hóa Người Mông, mà còn có thể cảm nhận sự hào phóng của thiên nhiên ban tặng cho xứ sở này. Tắm suối khoáng nóng sẽ là một trải nghiệm thú vị với những ai lên với vùng cao Trạm Tấu.

Một trong những đặc trưng của miền Tây Yên Bái đó chính là các phiên chợ rực rỡ sắc màu thổ cẩm. Trạm Tấu, Mù Cang Chải là những nơi luôn rộn ràng những buổi chợ phiên. Đồng bào Mông ở các bản xa thường xuống chợ từ rất sớm. Xuống chợ với họ không chỉ là để bán đi những sản phẩm sau tháng ngày cần mẫn ruộng nương, những đặc sản của núi rừng và mua về các nhu yếu phẩm cho sinh hoạt gia đình... mà còn là đi chơi chợ để gặp gỡ, hẹn hò... Đi chợ phiên từ lâu đã trở thành nét đẹp văn hóa của người Mông nơi vùng cao Yên Bái. Đặc biệt từ phố huyện, du khách sẽ được tham gia tua du lịch khám phá vẻ đẹp thiên nhiên và văn hóa Mông; cùng chinh phục đỉnh Tà Xùa cao trên 2900m để có được cảm giác vờn mây, giỡn gió chốn bồng lai tiên cảnh.

Trong dòng chảy của cuộc sống hiện đại, người Mông ở Yên Bái là một trong những dân tộc còn bảo lưu được nhiều sắc thái văn hóa. Những giá trị văn hóa ấy luôn được các thế hệ người Mông nơi đây tự hào gìn giữ và phát huy trong cuộc sống mới. Lên với miền Tây Yên Bái, du khách không chỉ ngỡ ngàng trước vẻ đẹp kỳ vĩ của núi ngàn Tây Bắc mà còn được trải nghiệm và khám phá không gian văn hóa vô cùng độc đáo qua những vũ điệu nồng nàn, qua tiếng khèn, tiếng sáo đắm say và mê hoặc cùng những gam màu rực rỡ của cuộc sống mới, được người Mông nơi mảnh đất này dệt nên bằng niềm tự hào, ý chí, sức sáng tạo và nồng nàn tình yêu với quê hương, xứ sở./.  

 

                                                                                                   T.T

Văn nghệ Yên Bái số mới

Đất và người Yên Bái qua ảnh

Thư viện video

Các cuộc thi Văn học nghệ thuật

Lượt truy cập

Visitor Counter