• Loading...
Đảng bộ và nhân dân tỉnh Yên Bái tập trung đẩy mạnh đưa Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII vào cuộc sống
 
Tục cúng vía của người Mường Nghĩa Lộ
Ngày xuất bản: 21/06/2019 2:01:02 SA

 Xuân Tình 

Tập quán, tín ngưỡng tâm linh đặc biệt được coi trọng trong cuộc sống hàng ngày của dân tộc Mường Nghĩa Lộ. Với họ, thần linh là một thế lực siêu nhiên có thể tạo tâm lý giúp con người tránh được hiểm hoạ tự nhiên, tránh được rủi ro và gặp nhiều điều may mắn. Trong số các lễ nghi phong tục của đồng bào, lễ cúng vía cho cha mẹ, ông bà lúc về già là một nghi lễ thể hiện sự thành kính đầy ý nghĩa. Lễ cúng vía thường được người Mường tổ chức khi người già trong nhà bị ốm đau bệnh tật. Gia đình sợ vía của người già đi xa mất nên phải tổ chức làm vía, cầu mong vía của người già luôn ở bên gia đình, bên người thân luôn luôn mạnh khỏe. 

Trước khi tổ chức lễ vía, gia đình tìm ông Mo nhờ chọn cho ngày lành tháng tốt để làm vía. Đến ngày làm vía, người con dâu cả trong gia đình đội nón, chống gậy, cầm ớp đi khắp bản để xin gạo, xin vải của hàng xóm trong bản. Tục lệ này có ý nghĩa mong nhận được tình cảm của mọi người trong bản dành cho người già. Số gia đình người con dâu vào xin gạo tương ứng với số trên lịch của ngày hôm đó. Nếu là ngày mùng 3 thì đi xin gạo của 3 nhà, nếu là ngày mùng 5 sẽ xin được 5 nhà. Lúc này, người con dâu phải thực sự là một người ăn xin. Gạo xin được ít hay nhiều không quan trọng, điều quan trọng hơn cả là thể hiện sự đùm bọc thương yêu nhau của xóm giềng đối với người già trong bản.

Cùng lúc đó, người con trai trưởng trong gia đình trách nhiệm một mình đi vào rừng tìm cây si mọc ở nơi cao ráo đem về. Trong nghi lễ này không thể thiếu cây si bởi trong đời sống tâm linh của đồng bào Mường nơi đây, hình tượng cây si được tôn vinh như một vị thần có sức sống kỳ diệu. họ cho rằng, loài si sức sống mãnh liệt, chịu nắng, chịu gió, chịu khô hạn, ngập úng tốt, nó sẽ truyền sức sống cho những người cao tuổi để họ luôn có sức khoẻ, không gặp ốm đau bệnh tật, sống lâu trăm tuổi với con cháu, làng bản. 

Lễ cúng vía thường được làm vào cuối ngày, khi mặt trời xuống núi vì đây là thời điểm ứng với vòng đời của con người. Anh em, bạn bè, họ hàng thân thích, hàng xóm láng giềng khi được mời đến dự lễ cũng được phân cấp theo mức độ thân thích với gia đình, vì thế mà đồ lễ đem đến tặng gia chủ cũng được phân theo mức độ tình cảm. Thông thường, đồ lễ chủ yếu là tiền, gạo, rượu, đem đến với ý nghĩa để góp lễ mời vía người ốm ăn cho no cái bụng, gọi là làm “cấp”.

Lễ vật cúng vía thường được sắp thành 5 mâm. Trên các mâm cúng đều có xôi, rượu, vải, tiền đặt lễ, đồ chay. Ngoài ra, tùy vào mâm cúng dân lên mỗi vị thần để sắp thêm đồ lễ cho phù hợp. Mâm đầu tiên là mâm dâng lên tổ tiên ông Mo, lễ vật sắp thêm gồm một miếng thịt vai, 1 đùi trước một miếng thịt đầu của con lợn; đĩa muối và bát canh, tiền cúng. Mâm thứ hai dâng ông hộ gốc kéo si, bà hộ lộc kéo sang. Hai vị này ngự ở cửa liền đến Nam Chu, là một ngôi đình- nơi dừng chân của vua Pán quán (vua trời). Mâm thứ ba dâng ông Kem (người giữ sổ trạng). Mâm thứ tư và mâm thứ năm dâng vua Pua sang nàng mụ thêm già, hai vị này ngự tại vòm si hoa, cành si thơm, bờm si ngọt. Các mâm cỗ đặt thứ tự từ ngoài vào trong ở vị trí trang trọng nhất trên sàn. Bên cạnh các mâm cúng là 1 cái rá đựng cành si và các vật dụng làm lễ khác như cuốc, nón, quần áo...

Khi các mâm cúng được sắp đặt đầy đủ, thay mặt cho gia đình, thầy Mo khăn áo chỉnh tề, thắp hương rồi khấn mời vía về: "Phải năm trời không thuận, đất không lành, người già ốm lắm đau nhiều, hôm nay họ hàng con cháu có lòng đức, lòng đạo, lòng thảo, lòng nhân, soạn lên mâm cúng vía cho ông bà, cha mẹ... Cầu mong giữ vía cho người già mạnh khoẻ trở lại, sống xa, già lâu cùng con cháu họ hàng”. Sau khi trình bày lý do xong, ông Mo tiếp tục khấn để mời vía về. Dân gian tương truyền, vía thường trú ở gốc cây si trên trời cao nên thầy Mo phải lên trời đi tìm mụ về. Dâng đủ 10 “thông” cơm chay, 10 “thông” cơm rượu. Con cháu ngồi dưới vái lạy mời các thần và mụ thố. Sau đó thầy Mo gieo quẻ âm dương. Khi công việc thuận lợi, bà mụ xuống chứng giám, ông Mo thay mặt bà mụ đầu đội nón, tay cầm mảnh vải viết lên sổ trạng xin được thêm số, thêm phận cho người già đang đau ốm.

Tiếp đến là nghi lễ kéo si. Trong lễ kéo si, ông Mo cắm cành cây trên thúng gạo, buộc vào đó rất nhiều sợi chỉ, gọi tất cả con cháu đến, mỗi người cầm một sợi. Sau đó cúng bài kéo si:

"Con cháu ở đâu hãy lại đây! Cầm sợi dây mà kéo cây si dậy 

Cho hồn người mạnh mẽ trở lại, để người sống lâu nghìn năm, trăm tuổi. 

Ngày nào cây si đổ thì người mới đổ 

Chỗ nào cây si héo người mới héo. 

Con cháu hỡi, con cháu hà, ta cùng kéo cây si dậy! 

Để cây si mãi chắc gốc bền cành 

Để người sống lâu ngàn năm

Để người sống lâu trăm tuổi 

Dậy dậy si hỡi! Dậy dậy si hà." 

Người nhà cầm sợi chỉ đã được buộc sẵn vào cành si để tiến hành nghi lễ kéo si, đây là nghi lễ quan trọng nhất trong buổi lễ này. Con cháu xúm vào cùng kéo, mỗi nhịp kéo mọi người lại đồng thanh hô cho đến khi cây si dựng vững chắc mới thôi. Người Mường cho rằng, khi con cháu làm nghi lễ đó tức là cây si linh hồn trên trời được vun gốc và được bà mụ này chăm sóc thì sẽ lại tươi tốt và người ở trần gian sẽ sống lâu hơn. 

Cây si được dựng lên vững chắc, ai nấy trong gia đình cảm thấy trong lòng thư thái. Người già trong nhà thì cảm thấy yên lòng, yên dạ, tinh thần sảng khoái như được tăng thêm sinh lực. Làm lễ xong, ông Mo tuyên bố: "Kéo si đã lành, cây si đã xanh lá gốc, đã biếc lá ngọn". Con cháu bê mâm cơm vía đến mời người già ăn (ăn lấy vía), sau đó cùng mời bà con dân bản ăn uống no say để hưởng phúc, hưởng lộc của thần linh. 

Lễ cúng vía cho người già thể hiện tín ngưỡng tâm linh tâm linh của đồng bào Mường Nghĩa Lộ. Ngoài sự tỏ lòng thành kính thì còn là ước nguyện cầu chúc sức khỏe cho người già trong gia đình, nghi lễ này còn thể hiện sự gắn kết hoà đồng giữa bà con trong mường trong bản, sự gắn kết giữa con người với thiên nhiên. Nó vun đắp cho cuộc sống và thiên nhiên ngày càng tươi đẹp hơn. Tuy lễ cúng vía không ồn ào, náo nhiệt như những lễ hội khác nhưng đây là nghi lễ quan trọng và gần gũi với đời sống tâm linh của người Mường. Ngày nay, nghi lễ này vẫn được tổ chức thường xuyên ở khắp các bản mường khi gia đình có người già yếu.

                                                                                                X.T

Văn nghệ Yên Bái số mới

Đất và người Yên Bái qua ảnh

Thư viện video

Các cuộc thi Văn học nghệ thuật

Lượt truy cập

Visitor Counter