• Loading...
Đảng bộ và nhân dân tỉnh Yên Bái tập trung đẩy mạnh đưa Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII vào cuộc sống
 
Nét độc đáo trong tập quán, tín ngưỡng của người Dao quần chẹt ở Văn Chấn
Ngày xuất bản: 24/12/2018 2:29:36 SA

Quang Anh

Người Dao ở huyện Văn Chấn chiếm tỷ lệ dân số không cao, chỉ khoảng hơn 11%, gồm 2 nhóm Dao chính là Dao đỏ và Dao quần chẹt. Các tộc người Dao đỏ sống rải rác ở các xã Nậm Mười, Nậm Lành, Nậm Búng, Suối Quyền, An Lương, Minh An, Sơn Thịnh..., còn người Dao quần chẹt chủ yếu sống tập trung ở xã Cát Thịnh. Với hình thức cư trú tập trung thành các bản riêng biệt nên đến nay, người Dao quần chẹt ở Văn Chấn vẫn lưu giữ được những tập quán, tín ngưỡng truyền thống độc đáo của dân tộc mình.

Theo quy luật tự nhiên, trong cuộc đời của mỗi người từ lúc sinh ra đến khi về với tổ tiên đều có những sự kiện, dấu mốc quan trọng như lấy vợ gả chồng, sinh đẻ con cái, xây dựng nhà cửa, tang ma... Những sự kiện này luôn được người Dao quần chẹt ở Văn Chấn coi trọng và đây cũng chính là nét riêng độc đáo trong tập quán sinh hoạt của họ. Trong việc cưới hỏi, người Dao quần chẹt có những quan niệm và quy định rất rõ ràng. Khi nam nữ gặp gỡ, tìm hiểu nhau, đôi bên phải tuyệt đối tôn trọng, giữ gìn cho nhau. Chàng trai khi đến nhà thăm bạn gái không được ở lại qua đêm và cô gái cũng phải tự biết giữ mình. Người con gái chưa lấy chồng mà mang thai sẽ bị phạt rất nặng. Ngày cưới, lễ vật nhà trai đem tới nhà gái dù nhiều hay ít, lớn hay nhỏ cũng nhất định phải có một buồng cau và một ít trầu. Trong lễ tơ hồng, “chiếu kết duyên” là vật rất quan trọng. Chiếu này được thầy cúng trải ra cho cô dâu, chú rể làm lễ, sau đó được trải trên giường cưới nên gia đình nhà trai phải chuẩn bị một chiếc chiếu tốt nhất, đẹp nhấtKhi ăn cỗ, họ nhà trai ngồi riêng, nhà gái ngồi riêng. Người Dao quần chẹt còn có tục, bất kỳ ai trong họ nhà trai và nhà gái đến dự đám cưới đều có phần thịt, bánh mang về.

Trong việc sinh nở, người Dao quần chẹt ở Văn Chấn cũng có những tập quán khác với các dân tộc khác. Trước đây, điều kiện sống ở nông thôn còn nhiều khó khăn, sản phụ người Dao quần chẹt đến ngày sinh nở không được đưa đến các cơ sở y tế mà thường đẻ tại nhà. Họ đẻ ngồi và đẻ ngay trong buồng ngủ, không được đẻ ở nơi khác, do mẹ chồng, mẹ đẻ hoặc chồng đỡ cho. Khi đứa trẻ lọt lòng mẹ, người ta chờ khi nào nó khóc mới bế lên, tắm rửa bằng nước nóng. Người Dao quần chẹt cắt rốn cho trẻ bằng cật nứa, nhau thai được gói vào lá chuối hoặc tàu mùng (loại lá to, còn tươi) rồi đem chôn ở nơi ẩm ướt ngay sau nhà để mong bé luôn ở bên mẹ và mau lớn. Ngay sau khi đẻ, sản phụ được ăn các thức ăn nấu với gừng tươi và rượu. Trẻ sinh được ba ngày thì gia đình lập giàn cúng mụ, gọi là lễ nam khan. Sau khi sinh khoảng từ 3 đến 7 ngày, họ chọn ngày tốt để làm lễ cúng báo cáo tổ tiên là gia đình đã có thêm nhân khẩu mới và đặt tên cho trẻ. Tên của bé cũng được chọn rất kỹ, không được trùng với tên của gia tiên, ông bà, chú bác, anh em nội ngoại gần xa. Với người Dao quần chẹt, đứa trẻ dù đã được đặt tên chính thức, nhưng sau lễ đặt tên họ không gọi bằng tên của trẻ mà con trai thường được gọi là Cu đen, con gái lại gọi là Mông tít cho dễ nuôi. Khi đứa trẻ tròn 1 tháng tuổi, đồng bào tổ chức cúng mụ cho trẻ. Sau lễ này sản phụ hết thời gian ở cữ và trở lại lao động bình thường. Người Dao quần chẹt rất coi trọng ngày sinh nhật.

Riêng với việc ma chay, người Dao quần chẹt ở Văn Chấn lại không kéo dài thời gian tổ chức đám như nhiều dân tộc khác. Người Dao quần chẹt có tục làm ma tươi và ma khô. Đám ma tươi là thực hiện đầy đủ các thủ tục, nghi thức trong một ngày, một đêm sau khi người chết tắt thở. Thường chỉ có các gia đình khá giả mới đủ điều kiện làm đám ma tươi. Các gia đình nghèo, không đủ điều kiện kinh tế sẽ tổ chức đám ma khô, tức là ngay sau khi người chết tắt thở thì khâm liệm và chôn cất ngay trong ngày. Khi con cháu có điều kiện thì mới tiến hành các nghi lễ đầy đủ như đám ma tươi. Người Dao quần chẹt không làm giỗ, chỉ cúng hồn người chết vào các dịp rằm, mùng một, mùng 3 tháng 3, cúng cơm mới, tết nhảy, đám chay, tết cùng năm, tết Nguyên đán...

Ngoài các nghi lễ vòng đời, làm nhà mới cũng là việc rất quan trọng của người Dao quần chẹt. Trong đó, việc chọn nơi làm nhà là quan trọng hơn cả. Đồng bào thường làm nhà ở nơi khuất gió, cao ráo, gần khe suối, gần ruộng nương, thuận tiện cho việc lấy củi, hái rau. Chọn được nơi hợp ý rồi thì phải chọn cho được mảnh đất tốt. Đồng bào quan niệm, khi chọn đất làm nhà nếu gặp được đất lành thì sẽ gặp nhiều may mắn, làm ăn gặp nhiều thuận lợi, cuộc sống yên ổn, khỏe mạnh, bình an. Sau khi dựng nhà xong, theo giờ tốt đã chọn, đồng bào sẽ làm lễ vào nhà mới. Nghi thức vào nhà mới được tiến hành đơn giản, nhanh gọn. Một người già (có thể là người lớn tuổi nhất trong nhà hoặc anh em, hàng xóm là những người hợp tuổi, có uy tín được gia đình nhờ) cầm đuốc đi trước, theo sau là chủ nhà và những người trong gia đình đem theo bàn thờ tổ tiên và các đồ vật tượng trưng. Sau khi sắp xếp ổn thỏa, họ làm cơm cúng để kính báo và mời tổ tiên về nhà mới cùng con cháu.

Trong tín ngưỡng thờ cúng, người Dao quần chẹt ở Văn Chấn chủ yếu thờ tổ tiên và Bàn vương. Cũng giống như người Kinh, người Dao luôn coi trọng thờ cúng tổ tiên. Bởi theo họ, đây không chỉ là việc giúp giáo dục, nhắc nhở con cháu luôn hướng về tổ tiên, cội nguồn, giữ gìn truyền thống gia tộc, dòng họ mà còn là niềm tự hào, thể hiện bề dày truyền thống gia đình. Theo quan niệm của người Dao, tổ tiên là loại ma lành phù hộ con cháu, tuy nhiên nếu không thờ cúng cẩn thận, tổ tiên cũng có thể bắt tội, làm con cháu ốm đau bệnh tật. Người Dao thường thờ tổ tiên chín đời. Điều này thể hiện rõ trong các nghi lễ lớn như cấp sắc, tảo mộ hoặc trong các dịp tết của gia đình. Việc lập bàn thờ tổ tiên phải tuân thủ theo quy định rất nghiêm ngặt. Bàn thờ tổ luôn được đặt ở gian giữa, nơi tôn nghiêm nhất trong nhà. Đằng trước hay bên cạnh bàn thờ, người ta treo một cái trống bằng dây thừng hay dây làm từ da thú, dây này buộc lên thượng lương của nhà. Ngay trên vách cạnh bàn thờ, người ta treo hai ống nứa hay hai túi vải đựng hai bộ tranh Tam thanh, Tam thanh lớnTam thanh nhỏ. Vì bàn thờ tổ là nơi tôn nghiêm nên những người phụ nữ trong nhà, nhất là các cô con dâu ít được gần gian thờ, đặc biệt là không bao giờ được thắp hương hoặc bê lễ vật lên bàn thờ cúng. Khi quét nhà, đồng bào luôn chú ý quay mặt về phía bàn thờ mà quét quay lui trở ra, quay lưng về phía bàn thờ bị coi là có thái độ thiếu tôn kính đối với tổ tiên. Việc thờ cúng tổ tiên thường do chủ gia đình hoặc con trai trưởng chủ trì. Nếu nhà không có đàn ông thì đến ngày lễ tết, việc đốt hương ở bàn thờ, cúng lễ cũng phải nhờ đàn ông khác trong họ đến làm.

Thờ cúng Bàn vương “Chẩu đàng” là một tục lệ khá điển hình trong sinh hoạt của người Dao nói chung. Bàn vương được đồng bào coi là thủy tổ của dòng họ nên việc thờ cúng Bàn vương được người Dao coi như một việc làm có liên quan đến vận mệnh của mỗi người, mỗi dòng họ và của cả dân tộc và là yếu tố văn hóa quan trọng được lưu truyền qua nhiều thế hệ của người Dao. Thường ngày, Bàn vương được thờ cúng chung với tổ tiên của từng gia đình, từng dòng họ. Trong các nghi lễ lớn như lễ cấp sắc, tết nhảy... đều phải cúng Bàn vương. Ngoài việc cúng Bàn vương hàng ngày còn có những lễ cúng Bàn vương riêng với các nghi lễ chính như: Lễ khuất, lễ cúng Bàn vương, lễ tiễn đưa...

 

                                                                                                    Q.A

 

 

Văn nghệ Yên Bái số mới

Đất và người Yên Bái qua ảnh

Thư viện video

Các cuộc thi Văn học nghệ thuật

Lượt truy cập

Visitor Counter