• Loading...
Đảng bộ và nhân dân tỉnh Yên Bái tập trung đẩy mạnh đưa Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII vào cuộc sống
 
Phát triển du lịch gắn với các giá trị văn hóa dân gian ở Yên Bái
Ngày xuất bản: 17/09/2019 1:09:16 CH

 ThS. Nguyễn Mạnh Hùng

 

Tiềm năng và lợi thế

Là một tỉnh đa dân tộc với 30 dân tộc anh em cùng sinh sống nên Yên Bái có một nền văn hóa dân gian đa sắc màu. Đây chính là một trong những lợi thế và tiềm năng to lớn trong khai thác phát triển du lịch mà không phải tỉnh nào trong khu vực cũng có cơ hội sở hữu. Bên cạnh đó, nơi đây là quê tổ của người Thái đen Việt Nam, đây cũng là quê hương của một bộ phận người Thái hiện nay đã di cư sang Lào, Thái Lan, Myanmar… các địa danh cổ trong thi ca, sử sách của người Thái đen khắp nơi đều gắn liền với không gian văn hóa vùng Mường Lò. Yên Bái còn là nơi sinh sống lâu đời của người Xá Phó, người Cao Lan, người Khơ Mú là những dân tộc hiện nay tuy số dân còn rất ít, song các di sản văn hóa phi vật thể vẫn được lưu truyền, phát huy trong sinh hoạt hàng ngày. Cùng với đó, văn hóa dân gian của người Mông, người Dao, người Tày, người Mường… là những cư dân đông đúc, sinh sống lâu đời đã tạo nên sự đa dạng về sắc màu văn hóa, sự cuốn hút không chỉ với du khách quốc tế mà đối với những người muốn khám phá, tìm hiểu và trải nghiệm.

     Nếu như ở vùng hồ Thác Bà- Yên Bình- Lục Yên có hồ Thác Bà với cảnh quan hoang sơ, tươi đẹp, có các bản làng người Cao Lan, Tày, Dao với những đặc trưng văn hóa riêng biệt, còn lưu giữ được khá nguyên vẹn các giá trị văn hóa cổ truyền; vùng dọc sông Hồng từ huyện Văn Yên về thành phố Yên Bái gắn liền với các di tích lịch sử văn hóa, cách mạng và văn hóa người Việt cổ như văn hóa dân gian của người Xá Phó, người Tày, đền Nhược Sơn, Đông Cuông của huyện Văn Yên; hệ thống đền chùa như chùa Am, đền Bách Lẫm, Tuần Quán và Khu Di tích lịch sử Nguyễn Thái Học thành phố Yên Bái… thì ở vùng văn hóa du lịch phía Tây lại được biết đến với những nét văn hóa đặc trưng, độc đáo của đồng bào các dân tộc Thái, Mông, Khơ Mú, Tày, Mường… Nơi đây có cánh đồng Mường Lò rộng 2300ha, cánh đồng lớn thứ hai ở khu vực Tây Bắc, cùng các điểm tuyến du lịch nổi tiếng như vùng văn hóa của người Thái ở Mường Lò; văn hóa ruộng bậc thang của người Mông Mù Cang Chải… Ngoài ra còn có các lễ hội mới như lễ hội Quế- Văn Yên, lễ hội Cam- Văn Chấn, lễ hội Bưởi- Đại Minh (Yên Bình) là những hoạt động văn hóa đặc trưng, nổi bật của từng vùng. Tất cả đã và đang trở thành những tiềm năng và lợi thế to lớn, góp phần quan trọng làm đa dạng các sản phẩm và loại hình du lịch cho tỉnh Yên Bái trong giai đoạn hiện nay.

Với sự đa dạng dân tộc, đa dạng về văn hóa, việc gìn giữ, phát huy tốt các giá trị di sản văn hóa các dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Yên Bái đang mở ra cho tỉnh những hướng đi mới, cách làm hay trong việc phát triển du lịch gắn với khai thác văn hóa dân gian các dân tộc thiểu số và đồng thời cũng mở ra cho người dân vùng nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn có hướng đi mới trong phát triển kinh tế, văn hóa xã hội, tăng thu nhập, xóa đói, giảm nghèo từng bước vươn lên làm giàu, góp phần quan trọng trong phong trào xây dựng nông thôn mới ở địa phương.

Những thành công và kết quả bước đầu

Hiện nay, việc khai thác văn hóa dân gian phục vụ du lịch đang được triển khai và phát triển khá mạnh mẽ tại nhiều nơi trên địa bàn tỉnh Yên Bái, tập trung mạnh nhất là tại khu vực miền Tây gồm Văn Chấn- Nghĩa Lộ- Mù Cang Chải; khu vực Đông Hồ và Lục Yên gồm Yên Bình- Lục Yên. Tại các địa phương này đã hình thành các điểm du lịch, các tour- tuyến của du lịch nội địa và quốc tế. Người dân địa phương đã trực tiếp tham gia vào hoạt động kinh doanh du lịch (nhất là du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng và hình thức du lịch nghỉ nhà dân- homestay). Hoạt động du lịch tại các địa phương đã tạo ra công ăn việc làm cho một lượng lớn lao động địa phương, góp phần tăng thu nhập ổn định, bền vững, xóa đói giảm nghèo và nhiều hộ đã vươn lên làm giàu như gia đình ông Luật bà Phượng, gia đình ông Mộc, gia đình anh Độ tại bản Đêu, xã Nghĩa An; gia đình chị Loan bản Xa; gia đình chị Chung, bản Chao Thượng- xã Nghĩa Lợi- thị xã Nghĩa Lộ, các gia đình anh Trung, chị Vĩnh tại Tú Lệ- huyện Văn Chấn, gia đình anh Giàng A Chua tại Mù Cang Chải; gia đình anh Long, chị Thực ở Khai Trung, Lâm Thượng- Lục Yên… hay một số gia đình người Tày tại xã Vũ Linh, Xuân Lai huyện Yên Bình đã và đang vươn lên làm giàu từ việc đưa văn hóa dân gian của dân tộc mình vào làm du lịch và phục vụ du khách trong và ngoài nước.

Người dân địa phương đã là các chủ thể trực tiếp tham gia vào các hoạt động kinh doanh du lịch tại các bản làng. Đồng bào đã biết bảo tồn, khai thác, phát huy các di sản văn hóa dân gian phục vụ phát triển du lịch tại cộng đồng. Qua đó, các giá trị văn hóa được duy trì, gìn giữ sống động trong không gian văn hóa bản, làng. Những món ăn truyền thống, những điệu dân ca, dân vũ, nhạc cụ dân gian được khai thác phục vụ cho du khách. Nhiều di sản văn hóa tín ngưỡng, lễ hội dân gian được phục dựng…, người dân vừa tự sưu tầm để bảo tồn, đồng thời phát huy để phục vụ du lịch tăng thu nhập và nâng cao đời sống.

Có thể kể đến một số cách làm du lịch thành công như việc đưa ẩm thực người Thái vào kinh doanh du lịch tại Mường Lò; các điệu xòe, điệu dân ca, khắp Thái, hay nghệ thuật trình diễn dân gian với sàn Hạn Khuống; các sản phẩm từ nghề dệt thủ công truyền thống đã trở thành các sản phẩm du lịch không thể thiếu cho mỗi du khách đến với Mường Lò, Nghĩa Lộ…; sinh hoạt cộng đồng của người Mông Mù Cang Chải gắn liền với việc canh tác ruộng bậc thang, hay sinh hoạt văn hóa cộng đồng của người Tày, người Dao tại xã Vũ Linh, huyện Yên Bình đã là cách làm du lịch mới, lạ, hay đối với du khách khắp nơi khi tới đây,.

Gắn liền với các sản phẩm văn hóa là các đặc sản của địa phương như gạo nếp, cốm Tú Lệ; gạo chiêm hương, sén cù Mường Lò; thịt sấy, lạp sườn, măng, táo mèo, cam Văn Chấn; bưởi Đại Minh; khoai môn Lục Yên… là những sản phẩm đã mang lại thu nhập cao cho người dân các địa phương trong tỉnh khi làm du lịch.

Có thể nói, việc khai thác văn hóa dân gắn với phát triển du lịch ở Yên Bái đã đạt được hai mục tiêu quan trọng, to lớn. Mục tiêu thứ nhất là bảo tồn sống động được văn hóa dân tộc trong không gian văn hóa của làng, bản. Đây là hình thức bảo tồn hữu hiệu, làm cho văn hóa dân gian sống lại trong cộng đồng chứ không chỉ lưu giữ trong các tư liệu. Việc bảo tồn văn hóa ở hình thức này do chính người dân bản địa tham gia và làm chủ, do đó độ chính xác, kết quả bảo tồn được lâu dài, kinh phí để thực hiện công tác bảo tồn không nhiều, chủ yếu là hình thức xã hội hóa do người dân tự sưu tầm, bảo tồn. Mục tiêu quan trọng thứ hai đó là từ các "nguyên liệu" văn hóa sẵn có, người dân có thể khai thác phát triển, phát huy để biến thành các "sản phẩm" du lịch phục vụ du khách nhằm tăng thu nhập, xóa đói, giảm nghèo từ chính văn hóa của mình. Trong cách thức tổ chức và kinh doanh du lịch hiện nay, người dân chỉ từ những yếu tố của văn hóa ở, ăn, mặc, sinh hoạt được nâng lên để phục vụ nhu cầu của du khách, đã hình thành nên các làng văn hóa du lịch, làng nghề du lịch với sự tham gia của cả cộng đồng như làng nghề xã Nghĩa An, Nghĩa Lợi, Tú Lệ, Mù Cang Chải, Tà Xùa- Trạm Tấu, Ngòi Tu- Vũ Linh- Yên Bình, Xuân Lai, Mường Lai, Khánh Thiện, Khai Trung…

Một số vấn đề đặt ra trong việc khai thác văn hóa dân gian gắn phát triển du lịch tại Yên Bái

Trong những năm qua, việc khai thác và phát triển du lịch văn hóa, sinh thái, cộng đồng đã phát triển mạnh mẽ tại Yên Bái và đã thu được nhiều kết quả tốt đẹp.

Tuy nhiên, thực tế có nhiều vấn đề nảy sinh trong việc khai thác văn hóa để phát triển du lịch hiện nay ở Yên Bái, đặt ra cho những nhà nghiên cứu, những nhà quản lý văn hóa, du lịch và các nhà hoạch định chính sách cần quan tâm. Cụ thể như việc khai thác văn hóa dân gian tràn lan, tự phát, không có sự kiểm soát và định hướng của các nghệ nhân, các chuyên gia, làm sai lệch văn hóa bản địa; việc khai thác văn hóa dân gian, phát triển du lịch văn hóa không có sự tham gia của các chủ thể là người dân địa phương, một số loại hình khai thác du lịch văn hóa do các công ty, hoặc người dân tộc khác tổ chức, hoặc tổ chức ngoài không gian văn hóa dân tộc đều không thành công (điển hình là mô hình nhà sàn xây xi măng tại xã Nghĩa An, một số công ty làm du lịch sinh thái tại Nghĩa Lộ đã làm ăn không hiệu quả…); việc trà trộn, đan xen của các yếu tố văn hóa mới, văn hóa của dân tộc khác vào cộng đồng khi làm du lịch mà không có sự kiểm soát như việc sử dụng các hình thức sinh hoạt văn hóa Âu hóa trong các buổi văn hóa nhà sàn, các loại âm nhạc, âm thanh và phương tiện kỹ thuật hiện đại thay thế cho các hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian trong các bản làng, trong các nhà sàn văn hóa và sự thương mại hóa các hoạt động văn hóa sẽ tác động, làm biến đổi các hoạt động sinh hoạt văn hóa truyền thống, lấn át văn hóa bản địa, làm mất đi vẻ nguyên sơ, bản sắc văn hóa của địa phương; khai thác không đồng đều các giá trị di sản văn hóa, chỉ hướng vào một số lễ hội, phong tục, tập quán quen thuộc hay tổ chức nên nhiều tiềm năng văn hóa còn bị bỏ ngỏ, chưa được bảo tồn, khai thác như các lễ hội cúng rừng, cúng nguồn nước, các sinh hoạt tín ngưỡng tập thể, các trò chơi dân gian, các tập quán lễ tết truyền thống…; vấn đề bảo vệ môi trường và quy hoạch phát triển văn hóa du lịch dân gian chưa được quan tâm.

Du lịch cộng đồng, du lịch văn hóa là một lĩnh vực kinh tế mới, có tiềm năng phát triển to lớn, tuy nhiên đây cũng là một lĩnh vực nhạy cảm đòi hỏi phải có sự cẩn trọng và nghiên cứu một cách tổng thể, bài bản kỹ lưỡng, triển khai áp dụng một cách khoa học, có quy hoạch và định hướng để đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững. Khắc phục được những hạn chế nêu trên sẽ vừa bảo tồn, phát huy được các di sản văn hóa dân tộc, mà không làm mất đi các yếu tố nguyên sơ, cổ truyền hay bị ảnh hưởng tác động bởi các yếu tố văn hóa mới trong quá trình phát huy các hoạt động kinh doanh du lịch tại các địa phương ở Yên Bái hiện nay.

                                                                                                      N.M.H

Văn nghệ Yên Bái số mới

Đất và người Yên Bái qua ảnh

Thư viện video

Các cuộc thi Văn học nghệ thuật

Lượt truy cập

Visitor Counter