• Loading...
Đảng bộ và nhân dân tỉnh Yên Bái tập trung đẩy mạnh đưa Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII vào cuộc sống
 
Văn hóa đặt tên của người Thái Tây Bắc
Ngày xuất bản: 30/11/2016 8:07:21 SA

 Trần Vân Hạc

Khi đứa con chào đời, đó là kết tinh của tình yêu và là hạnh phúc vô bờ bến của mỗi gia đình, đồng thời là niềm hy vọng lớn lao, mong cho con sẽ chăm ngoan, tài giỏi và có cuộc sống ngày một ấm no, hạnh phúc. Người Thái có câu ca “Lụk nháư khửn tiếng po táng po/ Nó nháư khửn tiếng lắm táng lắm”, có nghĩa là: Con lớn bằng bố thay bố/ Măng lớn thành cây thay cây. Bởi vậy các bậc ông bà, cha mẹ người Thái Tây Bắc luôn cân nhắc rồi đặt cho con cháu một cái tên phù hợp với ước nguyện và hoàn cảnh của gia đình.

Các bà mẹ sau khi sinh phải sưởi lửa để trừ ma tà và phòng bệnh tật. Sinh con trai sưởi lửa bẩy ngày, sinh con gái sưởi lửa chín ngày. Khi hết thời gian sưởi lửa gia đình tổ chức lễ thôi sưởi lửa (nhá pháy). Đứa trẻ sẽ được đặt tên trong buổi lễ này. Mỗi cái tên mang một ý nghĩa riêng. Có khi tên của con cháu thể hiện tất cả kỳ vọng của ông bà, cha mẹ là Pong có nghĩa là hy vọng hoặc Mon là ao ước. Bậc làm cha mẹ nào không mong muốn con mình hạnh phúc, có một cuộc sống đầm ấm. Điều đó được thể hiện qua cái tên là Ún tức là ấm, Sương là thương nhau, Hặc là quý nhau, Thâng là nhớ nhau. Song cũng có khi cha mẹ chỉ cầu mong một điều giản dị qua cái tên Pâng tức là bằng chị bằng em; Sáy là trứng, vì đứa trẻ có khuôn mặt trái xoan hay Đăm vì có nước da đen, Lón vì có nước da trắng. Nhiều cái tên rất giản dị, trìu mến như Nhinh là gái, Chài là trai, Co là cây, Lả là con út, Phiêng là bãi phẳng rộng, Xại- đẻ giữa trưa, Song hoặc Đôi là mong có anh chị em. Còn những cái tên như Păn có nghĩa là chia nhau cùng hưởng, E là bé yêu hay nũng nịu, Chiêu là hoan hô đón mừng, Chồm là mừng, Mầng là chúc tụng, Pọm là một lòng.

Tên các loài hoa cũng hay được người Thái Tây Bắc dùng để đặt tên cho con cháu như: Bók là hoa, Bua là sen, Sọn là cúc. Khi mong cho con cháu là người nhẹ nhàng thanh thoát thường đặt tên là Dong, mong con cháu thành người nổi tiếng đặt tên là Siêng tức là tiếng, hoặc con cháu mình đủ năng lực dẫn dắt, dìu dắt người khác nên người thường đặt tên là Chung hoặc Chướng… Có khi ông bà, cha mẹ đặt tên con cháu gửi gắm vào đó những điều lớn lao như Chang- tinh thông, Han là dũng cảm, Chựa là làm giống, Chaư là tấm lòng, Khang là gang với ngụ ý cứng rắn, bền vững, Thái hoặc Piến- mong con có cuộc sống thay đổi, đủ khả năng thay thế cha mẹ…

Trong trường hợp người con khó nuôi, phải dựa vào người khác mới nên người được đặt lên là Pầng tức là dựa vào hoặc Inh- dựa vào họ ngoại, Đưa là mất nhiều công sức mới nuôi được, Giảng là xấy. Vợ chồng sinh con còi cọc đặt tên là Kìa, cuộc sống vất vả nghèo khổ đặt tên con là Khó để con dễ nuôi và mong cho con có cuộc sống khá hơn bố mẹ. Khi không có con phải nuôi con nuôi để có người nuôi dưỡng và thừa tự lại đặt tên là Pản tức là làm gốc. Còn khi đặt tên con là Bun thì lại là sự gửi gắm để mong cho con và gia đình được hưởng phúc, lộc, thọ.

Mỗi đứa trẻ người Thái ra đời đều được đặt vào cái mẹt sảy gạo để chúng hấp thụ hồn lúa gạo, mong chúng lớn khôn. Khi đứa trẻ hay đau ốm, khó nuôi, người nhà lấy mẹt hơ lên lửa để trừ ma tà. Với trường hợp đứa trẻ đau ốm mãi, gia đình mời thầy mo về cúng vía, xin âm dương cầu xin bà mụ- “mè bẩu” đặt tên khác với quan niệm: “Cáy mík chừ pộ khôn/ Cốnk mík chừ pộ mè bẩu”- nghĩa là: “Gà có tên nhờ bộ lông/ Người có tên nhờ bà mụ”. Bà mụ được quan niệm là bà mẹ trên mường trời chuyên đúc người bằng một cái máng. Bởi vậy các bà mẹ người Thái khi sinh con đều dùng một cái bát cổ- “Thuổi bẩu” rồi đặt vào đó búi tóc rối hay mớ bòng bong tượng trưng cho cuống nhau đặt trên đầu chỗ nằm. Đấy cũng là lý do tại sao một số người có tên khai sinh và thường dùng khác nhau.

Từ khi có sự tiếp xúc và ảnh hưởng của các nền văn minh khác, người Thái có cách đặt tên với nhiều ý nghĩa đa dạng và phong phú như: Đức, Nghĩa, Tâm, Minh, Quyên… Song tự ngàn xưa người Thái vẫn đặt tên con theo truyền thống của tổ tiên, chuyên chở những ý nghĩa nhân sinh cao đẹp, thể hiện những ước mơ, khát vọng của con người vươn tới cái đích của chân- thiện- mỹ, làm nên một văn hoá đặt tên, góp phần không nhỏ vào việc bảo tồn vốn văn hoá dân tộc.

 

                                                                               T.V.H

Văn nghệ Yên Bái số mới

Đất và người Yên Bái qua ảnh

Thư viện video

Các cuộc thi Văn học nghệ thuật

Lượt truy cập

Visitor Counter